Een mooie avond uit

De ‘nieuwe Batman’ heet The Dark Knight. Afgelopen donderdag, de dag van de Nederlandse première, gingen 24.402 mensen voor deze film naar de bioscoop. Een record voor dit jaar. Eerder al, bij de wereldpremière in de Verenigde Staten, bracht de film het eerste weekeinde 155 miljoen dollar op. Dat was vier miljoen meer dan Spider-Man 3, vorig jaar.

Die hoge cijfers lagen voor de hand. Over de hele wereld bezoeken hordes fans trouw élke Batmanfilm. Daarnaast beschikken op zulke schaal geproduceerde Hollywoodproducties over enorme promotiebudgetten en die werpen, zeker in de eerste weken, hun vruchten af. Bovendien stierf afgelopen januari de 28-jarige Australische acteur Heath Ledger. Zelfmoord, ging direct het gerucht. Hij zou zich iets te goed hebben ingeleefd in de Joker, het zwaarverknipte personage in The Dark Knight dat de held Batman zo ongeveer wegspeelt.

Al snel werd duidelijk dat Ledgers dood te wijten was aan een bij vergissing ingenomen overdosis medicijnen. Het maakte geen verschil. Het is wrang, maar door Ledgers dood werd de nieuwe Batman extra aantrekkelijk. De gladiatoren van nu werken in Hollywood. Sterft er eentje in de arena, dan stijgt de amusementswaarde van een film.

Wat wel nieuw is: The Dark Knight gaf direct aanleiding voor een vloed van bespiegelingen in kranten en tijdschriften, op radio en televisie, in de Verenigde Staten en intussen ook in Europa. Onderwerp is steeds de relevantie van deze nieuwe Batmanfilm voor het huidige tijdsgewricht.

Verzwegen worden de kitschscènes waarin de film veronderstelt dat alle ‘gewone’ mensen, en daartoe horen zelfs de vervaarlijke bewoners van een gevangenis voor langgestraften, uiteindelijk gedreven worden door naastenliefde. Soepel komt men uit bij de Joker en zijn verlangen naar verderf. Hij zou staan voor de chaos die de moderne wereldburger ten diepste vreest. Meermalen wordt in hem ook de ultieme terrorist herkend.

Oftewel, deze film wil een massaal publiek vermaken en hij verklaart in het voorbijgaan even de wereld. Hij duidt de veronderstelde hysterie van de moderne mens en brengt de monstruositeit van terroristen in beeld.

Maar die Joker is toch geen terrorist? Terroristen geloven in hun heilige doel, hij gelooft niks. De Joker drenkt zijn wandaden in grappen, terroristen wantrouwen humor, relativeren is ze vreemd. De Joker verspreidt chaos, maar hij is overduidelijk geestelijk gestoord. Als griezel is hij daarom te overzichtelijk om de hedendaagse angst voor chaos te verpersoonlijken. Dat doen echte terroristen een stuk beter.

Mocht de Joker ergens naar verwijzen, dan naar de, door sociale uitsluiting en gameverslaving verdwaasde, moordenaars die de slachtingen aanrichtten op Virginia Tech (2007) en Columbine High (1999). En ook dat lijkt te veel eer voor The Dark Knight. Die vertelt een tijdloos verhaal, met Batman als de klassiek ambivalente held. De Joker weerspiegelt onze aloude vrees voor de Duivel.

The Dark Knight is geen leerstuk. Hij staat weliswaar garant voor een mooie avond uit. Maar het is maar een film.