Bibliothecaresse is machine geworden

Nu er minder boeken worden uitgeleend, moet de bibliotheek bezuinigen. Bijvoorbeeld door medewerkers te vervangen door een automaat.

Waar is die oudere mevrouw toch gebleven die streng over haar leesbrilletje kijkt omdat de boeken te laat terug zijn? In de stadsbibliotheek aan de Oudegracht in Utrecht is zij vervangen door een boekeninname- en sorteerautomaat, zegt Herman Scheffer, manager centrale bibliotheek. Dat is nodig omdat het jaarlijks aantal uitleningen hard terugloopt.

In 2003 leende de centrale bibliotheek jaarlijks 750.000 boeken uit. Nu zijn dat er, ondanks een grote toename van het aantal inwoners door vinexwijk Leidsche Rijn, nog maar 600.000. De bibliotheek bespaart 2 medewerkers met een automaat die 200.000 euro heeft gekost en 1.000 boeken per uur inneemt.

Bovendien veranderen volgens Scheffer de eisen die de samenleving aan de bibliotheek stelt. Mensen zoeken in de bibliotheek steeds meer vermaak en sociale contacten. Daar speelt de organisatie – jaarlijkse begroting 11,9 miljoen euro – op in met nieuwbouw, evenementen en lezingen. Daardoor verandert de rol die het personeel speelt ook. Vroeger zat aan de balie een „boekenschuiver”. Door de innameautomaat kunnen de biebmedewerkers zich veel meer als gastheer of -vrouw bezighouden met de klanten.

Voor Herman Scheffer kan dat niet snel genoeg gaan. Innovatie in de „traditionele bibliotheekwereld” is hard nodig, zegt hij. Maar veel van de bibliotheekmedewerkers zijn ouder dan 45 jaar. Daardoor hebben ze soms moeite de snelheid van de veranderingen bij te benen. Omdat het mensen zijn die van „literatuur en ordening” houden. Dat begrijpt hij wel.

Het geld voor de investering heeft Scheffer van de gemeente Utrecht geleend. Tegen een gunstige rente want de lokale overheid wil de sociale, maatschappelijke en informatiefunctie van de bibliotheek in stand houden. De automaat aan de Oude Gracht is gebouwd door de Duitse machinebouwer Machinenbau Kitz.

En hoe werkt de automaat? De bezoeker drukt tegenwoordig op een plat scherm in een glazen wand als hij boeken wil inleveren. Vervolgens schuift hij de boeken een voor een door een loket. In de boeken zit een zogenaamde RFID-chip (radio frequency identification) waardoor het systeem de boeken via geluidsgolven automatisch herkent en sorteert. Aan het eind van de innamesessie ziet de lener op het scherm een leenoverzicht. Met daarop een strenge boodschap: „Druk hier voor de bon met het boetebedrag.”