Na de succestournee

John McCain is er zelf schuldig aan dat Barack Obama zich binnen één week een aureool van staatsmanschap heeft kunnen aanmeten, waartegen hij nu moet opboksen. De Republikeinse presidentskandidaat verweet zijn opponent geen benul te hebben van de wereld. Hij moest eerst maar eens op reis. Obama bediende hem op zijn wenken. De tournee van afgelopen week voerde van Afghanistan, via Irak en Israël/Palestina, naar Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië.

De tour werd een doorslaand succes. Of dat veel effect heeft op de Amerikaanse kiezer, die wordt overspoeld met zwartgallig economisch nieuws, is de vraag. Maar vaststaat dat Obama buiten de Verenigde Staten niet wordt gezien als een junior.

Zich verbijtend ging McCain in de tegenaanval. Obama had in Duitsland niet alleen 200.000 Duitsers moeten toespreken, maar ook zijn gewonde soldaten/landgenoten. Die reactie illustreert dat de Republikeinen zich ook op het terrein van de buitenlandse politiek onzekerder voelen, nu de contouren van het beleid van Obama helderder worden. Volgens de Democraat moet er in de strijd tegen het terrorisme worden gekozen. Afghanistan is weer het centrum.

Obama kan dus niet worden verweten dat hij zijn kiezers en aanhangers paait met het beste van alle werelden. Hij zegt niet alleen ‘en en’, maar lijkt ook bereid tot de keuze ‘of of’.

In Berlijn heeft Obama zijn gehoor dat ook expliciet voorgehouden. De „lasten van het wereldburgerschap blijven ons verbinden”, aldus een oneliner van Obama. Dat de Bondsrepubliek zich afwendde van de oorlog in Irak was te billijken, maar in Afghanistan kunnen de Duitsers niet meer zo afzijdig blijven.

Obama is de fase van vrijblijvende boodschappen kennelijk voorbij. In veel Europese landen wordt ernaar verlangd Afghanistan de rug toe te keren. In plaats van op ‘harde’ militaire macht zouden de kaarten beter kunnen worden gezet op de aantrekkingskracht van de soft power die het oude continent ook uitstraalt.

Sinds de tournee van Obama weet Europa dat het zo simpel niet zal worden. Temeer daar Obama het zich niet kan veroorloven alleen aandacht te hebben voor Europa. Ondanks zijn warme woorden voor het bondgenootschap tussen het Avondland en de Nieuwe Wereld, zal hij de bakens ook naar Azië moeten verzetten. De prille liefde voor Barack Obama zal in Europa dus sneller worden getoetst door de praktijk van alledag dan beide partijen aan weerszijde van de Atlantische Oceaan lief is.

Vooralsnog heeft Obama het publiek, binnen en buiten de Verenigde Staten, kunnen overtuigen met zijn superieure retoriek. Maar als puntje bij paaltje komt, is retoriek slechts een middel – een middel om aan de macht te komen en om draagvlak te bouwen voor minder populaire maar wel concrete maatregelen.

Obama is nu a political star on tour. Maar straks is hij mogelijk ’s werelds machtigste bestuurder die moet woekeren. In Europa kunnen de fans van nu tegen die tijd nog verbaasd opkijken. Die „clash of expectations”, zoals een Amerikaanse analist het noemde, is nu dan ook het grootste gevaar.