Langs de Wolga (6): Naar de Tataren

kazan_moskee.jpgVanaf Kinesjma vertrokken we de volgende ochtend via Tsjkalovsk en Nizjnij Novgorod naar Kazan in de republiek Tatarstan. In die stad wilden we een reportage maken over de relatief grote onderlinge verdraagzaamheid waarin moslims, Russisch orthodoxen, katholieken, baptisten en joden er al eeuwenlang samenleven.Het landschap, dat met zijn glooiende heuvels nog het meest op Noord-Frankrijk lijkt, overweldigde ons de eerste tientallen kilometers opnieuw. Maar de dorpen werden armoediger en verlatener, alsof er zojuist een bezettingsmacht was weggetrokken die alles wat maar enigszins van waarde was had meegevoerd.Midden in het verlaten landschap troffen we regelmatig een eenzame vrouw aan, die onder haar parapluutje in de regen op de bus stonden te wachten. Waarschijnlijk had ze eerst kilometers moeten lopen om de bushalte te bereiken.In Tsjkalovsk maakten we een tussenstop. Omdat fotograaf Oleg er jaren geleden met een van mijn voorgangers, Hubert Smeets, was geweest en zij bij een bar iets hadden gedronken, was het tijd voor een sentimental journey. Maar waar was de bar?De rit door de straten van het treurige stadje voerde natuurlijk langs het standbeeld van Valeri Tsjkalov, de Sovjet-piloot die in 1936 als eerste Rus non-stop van Moskou naar Chabarovsk in het Verre Oosten was gevlogen, een held à la Charles Lindbergh dus. In 1938 kwam hij bij een nog altijd met veel raadselen omgeven testvlucht om het leven. Maar in Tsjkalovsk eren ze hem nog altijd, als hun lokale held. Stoer staat hij op het centrale pleintje op zijn sokkel, zijn vliegersbroek in zijn laarzen gestoken. Meer heeft het stadje niet te bieden, of het moet natuurlijk de Wolga zijn.DSC00127.JPGNa enig tijd heen en weer te hebben gereden vonden we de kade. In een oude loods waren een bar en disco gevestigd. Twee ladderzatte matrozen hielden de wacht voor de schuifdeur - het was tenslotte de Dag van de Marine, een nationale feestdag die in heel Rusland werd gevierd. Om tien uur ‘s ochtends was de zoveelste wodkafles al leeggedronken. De mannen konden al niet meer uit hun woorden komen. In de verte schoof een sloep in de regen over de rivier. Zes riemen tikten in een aangenaam ritme het water aan.Zodra het droog was waadde een bruidje door de modder naar het kleine piertje, om zich met haar kersverse echtgenoot te laten fotograferen. Tsjkalovsk à la Paustovski, zou je denken.We vervolgden onze reis naar Nizjnij Novgorod, waar ik in 1996 op reportage was geweest. Aan de vooravond van de presidentsverkiezingen leken de communisten het toen van Jeltsin te gaan winnen en dat feit had ons erheen gelokt, ook omdat in Nizjnij de extremistische politicus Vladimir Zjironovski op een voorsprong in de peilingen stond. DSC00129.JPGDe handelsstad, die al eeuwenlang de geldbuidel van Rusland wordt genoemd, was in 1996 ook al in opkomst. Ik herinner me nog goed hoe ik ‘s avonds door de schaarsverlichte straten en een dik pak sneeuw naar de Grote Pokrovskistraat liep, de plaatselijke Arbat. Er waren net een paar westerse kledingwinkels geopend, waar voor iedereen onbetaalbare Armani- en D&G-pakken werden verkocht. Maar nu bleek die Pokrovskistraat veranderd in een groot winkel- en eetparadijs annex wandelpromenade, waar je voornamelijk mobiele telefoons en hippe kleding kon kopen onder geschal van discoklanken uit verborgen luidsprekers.DSC00137.JPGNa vijf uur over slechte tweebaanswegen te hebben geschommeld, waar het wemelde van het vrachtverkeer, reden we langs een zwaarbeveiligde controlepost Tatarstan binnen. Het Noord-Franse heuvellandschap kromp nu ineen, de bomen leken angstig steun bij elkaar te zoeken op benauwde eilandjes. Maar de dorpen werden schoon en proper, zoals we het niet eerder gezien hadden. En toen na een merengebied de Wolga weer opdoemde, waanden we ons zelfs even in Scandinavië, zo opgeruimd en schoon was de wereld om ons heen.Kazan zelf, met zijn oosterse Kremlin waarin sinds een paar jaar een lelijke, moderne moskee prijkt, bleek dankzij het Tataarse oliegeld veranderd in een hypermoderne stad, met lelijke moderne gebouwen en veel fonteinen. Gelukkig is het hoger gelegen oude centrum bewaard gebleven en deels mooi opgeknapt. Op het plein voor de beroemde negentiende-eeuwse universiteitsgebouwen staat een jonge bronzen Lenin. De Angry Young Man, uit het nabijgelegen Oeljanovsk, had korte tijd in Kazan gestudeerd totdat hij wegens revolutionaire activiteiten werd weggestuurd. Met zijn volle kuif en strenge blik, kijkt hij vastbesloten naar de toekomst van zijn land. Hij kon toen nog niet weten in wat voor een ongelooflijke puinhoop zijn ideologische experiment zou ontaarden.