Homoseksualiteit verscheurt anglicaanse kerk

Bisschop Gene Robinson is niet alleen homoseksueel maar ook getrouwd met een man. Formeel is hij niet welkom op de anglicaanse bisschoppenconferentie. Toch is hij zeer aanwezig.

Floris van Straaten

Het stalletje van de ‘Lesbian and Gay Christians’ is niet te missen voor de anglicaanse bisschoppen, wanneer ze de tent binnenlopen waar veel religieus getinte organisaties informatiemateriaal hebben uitgestald voor de deelnemers aan de tienjaarlijkse grote anglicaanse bisschoppenconferentie.

Maar de bisschoppen lopen allemaal met een wijde boog om de in roze geklede christelijke lesbiennes en homo’s heen. „Toen een van ons een praatje probeerde aan te knopen met een vrouw van een van de bisschoppen, wilde die niet eens de hand schudden van een homoseksueel en liep snel weg, alsof we een gevaarlijke ziekte hebben”, zegt de Brit Rodney Foord verontwaardigd.

Tot ergernis van behoudende anglicaanse bisschoppen uit vooral Azië en Afrika zoemt het thema van de homoseksualiteit niettemin voortdurend rond op de campus van de Universiteit van Kent, even buiten Canterbury, waar de conferentie wordt gehouden.

Dat heeft alles te maken met de omstreden benoeming van de openlijk homoseksuele Amerikaanse bisschop Gene Robinson in 2003. Vorige maand zorgde deze opnieuw voor opschudding door in het huwelijk te treden met zijn mannelijke partner en die verbintenis bovendien kerkelijk te laten inzegenen.

Voor zoveel nieuwlichterij was ook de leider van de anglicaanse kerk, de aartsbisschop van Canterbury Rowan Williams, niet te vinden. Robinson is daarom als eerste bisschop in de geschiedenis van de conferentie geweerd, tot verdriet van (vooral westerse) meer liberaal ingestelde bisschoppen. De meeste westerse bisschoppen onthouden zich liever van commentaar. Maar de lesbische en homoseksuele christenen zijn minder terughoudend. „Robinson is schandelijk behandeld”, meent de Duitse Franka Strietzel, een Duitse protestantse vrouw in het stalletje.

Voor veel conservatieve bisschoppen is Robinsons afwezigheid echter een vanzelfsprekende zaak. „Homoseksualiteit is iets gruwelijks”, zegt bisschop K.G. Daniel uit de Zuid-Indiase deelstaat Kerala. „Het is zondig, daar is de Bijbel volgens ons helder over. Wij zouden homoseksuele relaties nooit en te nimmer kunnen aanvaarden in de Church of South India, laat staan homoseksuele priesters of bisschoppen.”

Bisschop Daniel is tenminste nog naar Canterbury gekomen om met zo’n 650 collega’s te praten over de huidige toestand van de anglicaanse kerk en haar toekomst. Maar voor een deel van de bisschoppen ging het weren van Robinson van de conferentie niet ver genoeg. Zij meenden dat Williams zich veel actiever en principiëler had moeten verzetten tegen het homohuwelijk en homoseksualiteit in het algemeen. Hun toorn was ook gewekt door het feit dat nota bene in Londen, op een steenworp van Williams’ aartsbischoppelijk paleis, in juni twee homoseksuele anglicaanse geestelijken hun huwelijk lieten inzegenen.

Daarom belegden ze eind juni een bijeenkomst van bezorgde anglicanen in Jeruzalem. Maar liefst 291 bisschoppen woonden het overleg bij. Ze zeiden het gezag van Williams – hoe dan ook al beduidend zwakker dan dat van bij voorbeeld de paus in Rome – niet langer als vanzelfsprekend te beschouwen. De meeste deelnemers aan het Jeruzalem-beraad besloten de zogeheten Lambeth Conference in Canterbury te boycotten.

Zo tekent zich in de anglicaanse kerk, die wereldwijd zo’n 80 miljoen gelovigen telt, plotseling de mogelijkheid af van een schisma. Dat is verrassend omdat de anglicanen vanouds niet bekend staan als dogmatische scherpslijpers. In een kerk met gelovigen uit zoveel verschillende culturen kan dat ook niet. Maar over het thema van de homoseksualiteit scheiden de geesten zich toch.

„Hoewel we het thema nog niet hebben aangeroerd in onze werkgroepen, maken we ons in de wandelgangen wel zorgen over een breuk in de kerk”, zegt de Braziliaanse bisschop Orlando Santos de Oliveira, die juist een stalletje verlaat waar nieuwe paarse anglicaanse toga’s worden verkocht. Hijzelf staat tamelijk genuanceerd tegenover homoseksualiteit. „Het hangt van de context van de samenleving af”, zegt hij. „In mijn bisdom hebben we zo goed als zeker al homoseksuele priesters, maar die treden daarmee niet naar buiten. Dat ligt nog te gevoelig. Maar laten we intussen niet vergeten dat Jezus ook het maal deelde met prostituees en dronkaards. Hij stierf voor ons allen. Wij dienen een kerk te zijn die openstaat voor allen.”

Tijdens de vorige tienjaarlijkse conferentie wisten conservatieven nog formeel in een motie vastgelegd te krijgen dat homoseksuele relaties strijdig met de Bijbel waren. Het lijkt twijfelachtig of ze daarin ditmaal opnieuw slagen. Aartsbisschop Rowan Williams opperde vorige week dat het misschien nuttig zou zijn een college in het leven te roepen dat richtlijnen uitvaardigt omtrent gevoelige kwesties zoals homoseksuele relaties. Het is echter niet te verwachten dat de kerk nog op deze conferentie tot een definitief standpunt omtrent homoseksualiteit komt.

Veel bisschoppen menen bovendien dat deze kwestie veel te veel aandacht krijgt. „Mijn land heeft net een burgeroorlog achter de rug”, verklaarde de Angolese bisschop Andre Soares, wiens toga de nodige slijtplekken en gaatjes telt. „Voor ons is de strijd tegen de armoede veel belangrijker dan de discussie over homoseksualiteit. In mijn land kennen we die trouwens helemaal niet.”

Samen met honderden collega’s maakte hij zich daags tevoren op voor een betoging door de straten van Londen om de politieke leiders in de wereld te herinneren aan hun belofte de ergste armoede in het jaar 2015 te halveren.

Valt een breuk onder de anglicanen nog te vermijden? Marc Beckwith , bisschop van het Amerikaanse episcopaalse bisdom Newark, heeft de hoop nog niet opgegeven. „Het is waar dat de kwestie rond mijn collega uit mijn kerk heel gemengde gevoelens heeft opgeroepen. Maar de anglicanen zijn er door de eeuwen heen in geslaagd sterk uiteenlopende opvattingen onder één dak te houden. Laten we bij elkaar blijven als één familie, als één complexe familie met onderling heel verschillende leden.” Dan verontschuldigt hij zich. Hij moet mee met de demonstratie. „God bless.”