Een verweer tegen willekeur

Ex-hangjongere Youssef el Messaoudi studeert nu rechten, maar is nog steeds boos op de politie.

Youssef el Messaoudi (26) is derdejaars rechtenstudent en komt uit de Amersfoortse wijk Kruiskamp. Jarenlang was hij een van de ‘hangjongeren’ van het Neptunusplein. Nu werkt hij in deeltijd bij het grootste advocatenkantoor voor vreemdelingenrecht in Nederland en doet hij vrijwilligerswerk in de rechtswinkel van de Bijlmermeer.

Dat Kruiskamp een Vogelaarwijk is, vindt hij onzin. De Bijlmermeer, dát is een Vogelaarwijk. „In winkelcentrum Kraaiennest zie je de dealers op de hoek staan. De hele sfeer is die van een getto. Dat heb je in Kruiskamp nooit gehad. Ook niet vroeger, ook niet ’s avonds laat. Je had gekke Anja, een prostituee. Die kwam naast je fietsen en vroeg of je een nummertje wilde maken. Dat was het.”

El Messaoudi heeft een zwarte haardos die hij samenbindt in een staart. Bij de eerste ontmoeting draagt hij een woestijnsjaal, bij de tweede een zwarte zonnebril. Hij is gelovig moslim. Zijn vader is met pensioen, hij heeft in de metaalindustrie gewerkt. Zijn oudere broer werkt bij een IT-bedrijf, zijn oudere zus bij een bank. Een jongere zus en broer zitten nog op school. Hij woont in een studentenhuis, maar komt dagelijks in Kruiskamp om bij zijn ouders te eten, vrienden te zien. „Het is een fijne wijk, altijd geweest.”

Het was ook een ruige wijk, dat wel. Hij zag vrienden opeens op peperdure schoenen lopen. In mooie auto’s rijden. Of naar de gevangenis gaan. Doodgestoken worden in een ruzie over drugs.

Zelf ging hij nooit zwaar in de fout, zegt hij. Dat kwam vooral door zijn ouders, die bleven hameren op het belang van een diploma. Hij spijbelde weleens, maar werd nooit een drop-out. Ook niet toen hij van het mbo werd gestuurd, volgens hem omdat hij te hard van zich afbeet tegen een discriminerende leraar. Een decaan hielp hem zijn opleiding af te maken op een andere school. Via mavo, mbo en hbo kwam hij terecht op de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Wel had ook hij confrontaties met de politie. Toen hij 19 was, zat hij een weekend in de cel. Hij liep op straat met een Marokkaanse en een Vietnamese vriend. Bij een shoarmatent stonden twee agenten. „Ik zeg in het Berbers tegen mijn vriend: hé, wat zitten ze te kijken. Komt die agent op me af: ‘Wát zei je.’ Ik zei: zeg het maar, kennelijk versta je Berbers. ‘Volgens mij zei je: klote-agent.’ Ik: sorry maar ik zei: wij gaan lekker shoarma eten.”

Vervolgens, zegt hij, drukten de agenten hem tegen de etalage, bespoten hem met traangas en zeiden ‘vieze kutmarokkaan, we zijn jouw soort zat’ – of woorden van die strekking. Hij moest mee naar het bureau. Omdat het vrijdag was, zat hij tot maandag vast. De vreemdelingenpolitie kwam naar zijn nationaliteit vragen. Hij zei dat hij Nederlands was en dat zijn paspoort thuis lag. Toch werd een onderzoek ingesteld. „Het was pure pesterij en misbruik van de Wet identificatieplicht.” Uiteindelijk kreeg hij een boete wegens het uitschelden van een agent. „130 gulden ofzo. Ik heb het erbij gelaten, ik was naïef. Ik heb netjes betaald.”

Dat was zeven jaar geleden. Vorig jaar werd zijn broertje van 17 aangehouden voor een auto-inbraak. Samen met een vriend, terwijl ze op het politiebureau waren om aangifte te doen van een gestolen scooter. „Ze ‘voldeden aan het signalement’. Kennelijk is iedereen in een leren jas met bont en met een opgeschoren hoofd bij voorbaat verdacht.”

Zijn broer werd vrijgesproken en kreeg schadevergoeding wegens drie dagen onterecht zitten. Maar politie en justitie boden geen excuses aan. „Daar is nog een advocaat mee bezig. Ik vind dat dat erbij hoort. Als zij fout zitten, moeten ze dat niet wegwuiven.”

El Messaoudi maakt zich zorgen over de generatie van zijn broer. Die heeft overal schijt aan. Omdat niemand begrip voor hen heeft, denkt hij. „Je moet begrijpen dat ze strugglers zijn. Pubers. Dat ze in twee, drie werelden leven met overal andere regels. School, thuis, de straat. Dat ze vaak scheef aangekeken worden en dan van zich af gaan trappen.”

De Amersfoortse politie houdt hen staande om de meest onbenullige dingen. Door rood lopen. Zonder helm op rijden. „Veel agenten benaderen hen met een vooroordeel. Ze denken te vissen in een vijver waar altijd wat te vangen valt. Dat creëert wrijving.” Nee, hij denkt niet dat dat ook tot religieuze radicalisering leidt. „Je radicaliseert vanuit je geloofsovertuiging, niet wegens pesterij.”

Youssef el Messaoudi wil de advocatuur in, maar niet om het grote geld te verdienen. Hij houdt niet van mensen die hun afkomst vergeten. Hij wil iets terugdoen voor zijn oude buurt. Hij wil dat mensen zich op een goede manier kunnen verweren tegen willekeur en discriminatie.

Een paar maanden geleden stelde hij de gemeente voor een rechtswinkel op te zetten in de Amersfoortse achterstandswijken. De reactie was afwijzend, bestaande instanties bieden volgens de gemeente hulp genoeg. Maar zij bereiken de mensen niet, vindt El Messaoudi. Gratis hulp in de buurt verlaagt de drempel. „En zet daar dan iemand neer die er vandaan komt. Zodat mensen zeggen: de broer van die zit daar. Of de zoon van die.”

Uiteindelijk bracht de gemeente hem in contact met een stichting voor sociaal-juridische hulpverlening. De directeur zag wel iets in het plan. Hij mag een jaar proefdraaien met twee spreekuren per week, waarvan één in Kruiskamp.

Youssef el Messaoudi is in Amersfoort geboren en voelt zich thuis in Kruiskamp. Toch noemt hij zich in de eerste plaats Marokkaan. „Dat ligt niet aan Kruiskamp. Dat komt door hoe je behandeld bent en door hoe je wordt afgeschreven. Dat blijf je met je meedragen.”

De politie Utrecht is het op de volgende punten oneens met Youssef el Messaoudi, aldus een woordvoerder.

„Door rood licht lopen en zonder helm op rijden, vinden wij geen onbenullige zaken.

„Repressief optreden tegen hangjongeren is een optie als het probleem direct invloed heeft op omwonenden. Dat kan wrijving creëren met de jongeren, maar wij bekijken het ook vanuit het perspectief van de klachthebbenden.

„Dat wij Marokkaanse jongeren met vooroordelen tegemoet treden, bestrijden wij met klem. Juist als politie Utrecht hebben we de aanpak van ongelijkwaardigheid hoog in het vaandel staan.

„Ik ben het er niet mee eens dat wij excuus zouden moeten aanbieden aan de broer van Youssef el Messaoudi. Iemand is verdacht als er op basis van feiten en omstandigheden een redelijk vermoeden is van schuld. Als zijn broer gesignaleerd stond, was hij verdachte en was zijn aanhouding terecht.”

Dit is voorlopig het laatste artikel over Kruiskamp. In 2009 gaat de berichtgeving verder. Over de wijk staan nog 18 artikelen, filmpjes en foto's op nrc.nl/kruiskamp