De Dutch Destroyer zwaait af

Tal van voetbalprominenten waren zaterdag in Zwolle bij het afscheid van Jaap Stam.

Bijna zag de noeste verdediger zijn feestje in het water vallen.

Van hem hoefde „al die poespas” niet. Liever was hij voor eeuwig verdwenen in de anonimiteit. Maar toen een groeiend aantal mensen enthousiast werd over het idee om voor hem een afscheidswedstrijd te organiseren, kon Jaap Stam niet meer terug. Het moest een mooie galavoorstelling worden met het Nederlands WK-elftal van 1998 in de hoofdrol en het huidige Ajax, zijn favoriete club, als tegenstander. Het werd even een ongewenst waterballet.

Al direct na de aftrap in het Oosterenk Stadion van FC Zwolle, dat gezien een grondige renovatie eigenlijk nog niet toe was aan dit feest van herkenning, doemde een inktzwarte wolk op die in een vervaarlijk rap tempo dichterbij kwam. Na twintig minuten barstte een hevige onweersbui los die zelfs het kunstgrasveld vrijwel onbespeelbaar maakte. Hier en daar bolde het groene tapijt op van de onderliggende watermassa.

Het stadion werd direct op waterdichtheid getest. Hier en daar stroomde een waterval van het dak op de tribune die al snel werd omschreven als het ‘lek van PEC’. Arbiter Dick Jol (52), door Stam nog steeds beschouwd als de beste Nederlandse scheidsrechter van dit moment, telde de pauze tussen de donderklappen en de lichtflitsen. Pas toen de pauzes minder dan vijftien seconden duurden, stuurde hij de sterren haastig naar de kleedkamer.

De Scheveninger was al voor dit duel een verhaal apart. De KNVB wilde dat Roelof Luinge het afscheid van Stam regisseerde en dat accepteerde Jol niet. Ongetwijfeld wegens de eer die hem was toebedeeld, ongetwijfeld ook in verband met de gage. Het conflict met de bond vormde de druppel en luidde het einde van Jols loopbaan in. Als troost kreeg hij van Stam voor de wedstrijd een grote bos bloemen.

Toen de bui was overgedreven, kon het duel worden hervat met de tweede helft. „Ik kneep hem wel, ik was bang dat het bij 25 minuten zou blijven”, erkende Stam later. En Guus Hiddink, de coach van het all star team: „Dit was echt Jaap Stam-weer.” Inderdaad, de bizarre omstandigheden pasten wel bij de Rots van Kampen, alias The Dutch Destroyer, alias The Beast. Met zijn skinhead en z’n tatoeages had de noeste verdediger een afschrikwekkende uitstraling op elke aanvaller. Maar achter die façade schuilt een vriendelijk heerschap. Een gewone Nederlander zonder een greintje sterallure. Hij kende zijn beperkingen en beëindigde zijn loopbaan in dienst van Ajax op 29 oktober 2007 toen hij merkte dat hij z’n tegenstanders in het veld niet meer naar behoren kon uitschakelen. Daarna hielp Stam zijn zussen met verhuizen en werkte hij mee aan de verbouwing van het huis van zijn moeder. Voordat hij in augustus 1992 bij FC Zwolle debuteerde in het betaald voetbal, was hij immers elektricien van beroep. Verder vulde hij zijn dagen met het uitlaten van de hond, het voeren van het konijn en het verzorgen van de paarden van zijn kinderen. Voetballen doet hij vanaf volgend seizoen alleen nog bij de veteranen van VV Hoonhorst. De KNVB heeft Stam gevraagd de verkorte trainerscursus te volgen, maar daar voelt de 67-voudige international vooralsnog niets voor. Dan is hij weer de hele dag met voetbal bezig.

De voormalige topverdediger zou natuurlijk wel wat kunnen toevoegen in een land waar de kunst van het verdedigen zich zelden openbaart. Stam was een icoon van onverzettelijkheid. „Geen echte leider in de kleedkamer, maar wel een speler die boven de partijen stond en heel veel respect afdwong onder zijn collega’s”, omschreef Hiddink. En Clarence Seedorf repte zelfs over een uitstervend ras. „Spelers als Stam die goed kunnen voetballen en ook nog een tegenstander uitschakelen, zie je in het Nederlandse voetbal bijna niet meer.”

De pas 36-jarige Stam kreeg toch nog het afscheid dat hij verdiende. De wedstrijd verliep zoals het hoort bij zo’n duel. Hoewel, Ajax liet zich wel erg gemakkelijk op achterstand zetten door het WK-team, waarin alleen Seedorf nog actief is. Marc Overmars, ouderwets op dreef als linksbuiten, was een plaag George Ogararu. Phillip Cocu ontpopte zich als de slimme speler van weleer. Oud-Oranje kwam op 0-3, verspeelde zijn voorsprong alleen door allerlei spelerswisselingen en vermoeidheid (einduitslag 3-3). Stam liet zich niet onbetuigd. Hij speelde voor rust in het shirt van Ajax en stopte toen een keer genadeloos Seedorf af bij de cornervlag. Maar als oud-international was hij met een sliding ook succesvol op de watervlugge Leonardo.

Hij richtte zich tot het publiek met een speech en nam afscheid door middel van een ereronde langs de tribunes met vrouw en kinderen. Een opvolger van het type-Jaap Stam ziet hij momenteel niet. Hoewel hij nog niet zo lang geleden Ryan Donk (AZ) in dit verband noemde. Stam wil jonge voetballers wél een boodschap meegeven: „Zorg dat je nooit tevreden bent met jezelf. Dat heb ik mezelf altijd voorgehouden. Ik heb me steeds moeten waarmaken tegenover iedereen. Altijd moeten vechten tegen scepsis. Zelfs bij Ajax nog. Maar nu ben ik bevrijd van al die beslommeringen.”