Bommen en geruchten voeden sfeer van crisis

Nieuwsanalyse

Aanslagen van de PKK, een complot van seculiere nationalisten, het proces tegen de AK-partij: steeds meer Turken menen dat hun land ‘wegzinkt’.

Een rustige zondag in Turkije? Vergeet het maar. De bomaanslag, gisteravond, was het zoveelste slechte nieuws van de afgelopen weken. Steeds meer Turken zeggen dat hun land ‘wegzinkt’ in het moeras aan problemen waar het mee kampt.

Wie gisteravond naar de televisie keek, zag vanaf tien uur, nadat de bommen in de Istanbulse wijk Güngören waren ontploft, urenlang gruwelijke beelden van angstige, bebloede mensen en ambulances met gillende sirenes. De hoop die Turkije enige jaren geleden nog kenmerkte, lijkt volledig weg. „Ik weet niet wat er gaat komen”, zegt een inwoonster van Istanbul die plannen heeft om te gaan trouwen. „Ik word nerveus van het nieuws, ik kijk niet meer.”

Begrijpelijk is die nervositeit alleszins. Neem het andere nieuws van gisteren. De krant Milliyet kwam met de onthulling dat de schimmige, nationalistische Ergenekon-bende een dodenlijst heeft met daarop de namen van flink wat prominente Turken. Ook Europarlementariër Joost Lagendijk (GroenLinks) zou op de lijst staan. Lagendijk is getrouwd met een bekende Turkse presentatrice, hij voert mede de commissie aan die rapporteert aan het Europees Parlement over de Turkse hervormingen die nodig zijn om EU-lid te worden. Met de moorden zou Ergenekon Turkije willen isoleren en een seculiere staatsgreep veroorzaken.

Andere kranten kwamen met het gerucht dat premier Erdogan ten tijde van de verkiezingen van vorig jaar maar liefst 60 miljoen dollar aan steekpenningen aan een politicus van de oppositie heeft betaald.

De tragiek van Turkije is momenteel dat het land uiteenlopende problemen tegelijkertijd moet zien op te lossen.

Een daarvan is natuurlijk de Koerdische kwestie. De bommen van gisteren worden in Turkije algemeen toegeschreven aan de PKK. Met de bommen zouden de Koerdische extremisten willen protesteren tegen de aanhoudende aanvallen van het Turkse leger op PKK-doelen in Noord-Irak. In de Turkse media wordt de vrees uitgesproken dat Koerdische extremisten, net als enige jaren geleden, de zomer willen gebruiken voor een systematische bommencampagne in Turkije. Mocht dat zo zijn, dan waren de bommen van gisteren het begin van een nieuwe crisis, niet het einde.

Ook de crisis rond de Ergenekon-bende is nog lang niet opgelost. Vaststaat dat er een proces komt tegen de tientallen Turken die zijn opgepakt. Maar zeker is nu ook al dat dit proces jaren gaat duren en Turkije nog verder gaat verdelen dan het nu al is. Turken die dicht bij de AK-partij van premier Erdogan staan, zijn blij met de arrestaties omdat – zo denken zij – een door Ergenekon op touw gezette staatsgreep is afgewend.

Veel seculiere Turken denken daar anders over: de Ergenekon-leden zijn slechts opgepakt omdat zij kritiek hadden op Erdogan en de zijnen. In seculiere ogen is de hele arrestatiegolf van de afgelopen weken niets anders dan een ‘wraakcampagne’.

De aanklacht tegen de arrestanten is inmiddels ingediend en zij zal aanleiding zijn voor veel juridische en politieke debatten: wat te denken van de ‘geheime’ getuigen van wie de identiteit onbekend is maar die wel met een batterij aan beschuldigingen komen?

En dan is er, last but not least, het proces tegen de AK-partij. Vanaf vandaag zijn de rechters van het Hooggerechtshof in conclaaf om het lot van de partij te bepalen. De openbaar aanklager wil de partij verbieden omdat zij een centrum van ‘anti-seculiere’ activiteiten zou zijn geworden.

De kans dat de partij verboden wordt, lijkt aanzienlijk: acht van de rechters werden door de vorige Turkse president, de strenge seculier Sezer, benoemd en zeven stemmen zijn voldoende om het einde van de AK-partij te bezegelen.

Mocht de partij verboden waren, dan zal dat ernstige consequenties hebben. De Europese Unie zal wellicht de toetredingsbesprekingen met Turkije opschorten en veel Turken zullen zich nog meer vragen stellen over het democratische gehalte van hun politieke bestel. En zo dreigt deze zomer een van de somberste te worden uit de recente Turkse geschiedenis.