Langs de Wolga (4): De twaalf stoelen

jaroslavl.jpgVan het dorp Oetsjma reden we naar Jaroslavl, een stad die in schoonheid en gezelligheid niet onderdoet voor Sint Petersburg. Het centrum, dat begint bij het Kremlin en doorloopt tot aan de kade aan de Wolga, straalt overal de rijkdom uit die de stad in de zeventiende eeuw als handelscentrum heeft vergaard. Je zou bijna vergeten dat de Sovjet-Unie zoveel lelijkheid en armoede heeft voortgebracht, want zelfs de Stalingebouwen in het stadshart zijn de moeite waard.

Alleen in de centrale Kirovstraat heeft het moderne Rusland toegeslagen. Maar anders dan in Moskou klinkt hier geen keiharde wanmuziek uit de luidsprekers van de vele terrasjes. Kortom, uit veel blijkt dat Jaroslavl al jaren zijn eigen gang gaat, los van wat Moskou wil. En dat maakt het tot een van de prettigste steden van Rusland.

Onze volgende halte was het stadje Kostroma. Op het eerste gezicht is het er de gebruikelijke Russische puinhoop, met vervallen huizen uit de achttiende en negentiende eeuw en in de buitenwijken de moderne autosalon en een elektronicapaleis. Maar op het gerestaureerde centrale Susaninskajaplein stap je daarentegen de negentiende eeuw binnen, zoals je je die voorstelt.kostroma01.JPG

Toen we ‘s avonds in de Sovjetskajastraat 2 in een café aten en we een wassen beeld van Ostap Bender in de etalage zagen, wist ik eindelijk waar ik ook was: in het decor van een van mijn lievelingsboeken, De twaalf stoelen, van het schrijversduo Ilf & Petrov. Hier speelde dat meesterwerk uit 1928 zich dus af, dacht ik. In precies dezelfde kleinburgerlijke samenleving die in de jaren twintig even van haar vrijheid genoot, toen de communistische machthebbers met hun Nieuwe Economische Politiek de dictatoriale teugels een aantal jaren lieten vieren.

kostroma02.JPGOnder de arcaden van het achttiende-eeuwse handelscomplex bevonden zich waarschijnlijk de kapperszaken en doodgraversfirma’s uit het boek. En vanaf de kade aan de Wolga zie ik in mijn fantasie zo het schip dobberen waarmee mijn held Bender zijn tocht maakt. Natuurlijk moest De twaalf stoelen zich wel afspelen in een provincieplaats als Kostroma, waar de verveling alom is, maar waar iedereen met wat kunst- en vliegwerk toch iets van zijn leven probeert te maken. En dat laatste zie je in het stadje overal, als je er de tijd maar even voor neemt.

De lokale pers in Kostroma verhaalt over gebeurtenissen die zo uit De twaalf stoelen kunnen komen. Zo is er volgens een bericht het afgelopen jaar 10 kilometer weg in het stadje opnieuw geasfalteerd, terwijl het er 350 hadden moeten zijn. Maar op de een of andere manier is het geld dat ervoor beschikbaar was verdwenen. Ja, meesteroplichter Ostap Bender leeft blijkbaar nog altijd, alleen maakt hij tegenwoordig deel uit van het lokale gezag.