Stuiterend de Stompert af

Honderd jaar geleden maakte genieofficier Willem Hendrik Schukking als eerste Nederlander een vlucht in een zweefvliegtuig. Zijn met koper- en staaldraad bijeengehouden bamboetoestel kwam slechts vijftien meter ver.

De Stompert is een kleine heuvel in de buurt van het dorpje Soesterberg. Op dinsdag 28 juli 1908 waait de wind vanuit het noordwesten de glooiing tegemoet. Dat is precies de juiste richting voor een experiment dat de genie van de Nederlandse landmacht wil gaan uitvoeren.

Bovenop de Stompert legt een groep soldaten de laatste hand aan een smalspoor, dat van de heuvel afloopt richting de Vlasakkers. Het spoor is ongeveer zeventig meter lang en daalt onder een hoek van 7,5 graden de noordhelling van de heuvel af. Bovenaan staat een dertig kilo zwaar bouwwerk van bamboe en ballonstof. Een jonge tweede luitenant der genie kijkt toe hoe zijn mannen de laatste voorbereidingen treffen. Willem Hendrik Schukking zal straks met dit vliegtuig het luchtruim kiezen.

De Nederlandse genie heeft het rechthoekige dubbeldeks ontwerp gebaseerd op een zweeftoestel waarmee Orville en Wilbur Wright in 1902 een vlucht wisten te maken, schrijft Schukkings biograaf Wim Adriaansen in het meinummer van het zweefvliegmagazine Thermiek. De Amerikaanse broers kozen een jaar later met een gemotoriseerd toestel het luchtruim, maar die stap durft de Nederlandse landmacht nog niet aan.

Voor het lieve sommetje van 65 gulden heeft Schukking een zweeftoestel met een spanwijdte van zeven meter in elkaar gezet. Met behulp van koper- en staaldraad worden de bamboestokken op hun plek gehouden. De ballonstof die over het geraamte is gespannen, is voorzien van een kromming, zodat de wind het toestel kan opstuwen. Voor de piloot zijn drie kussens op de onderste vleugel gemonteerd, waarop hij kan liggen.

Alvorens zich in deze ‘cockpit’ te begeven, besluit Schukking eerst hangend onder het toestel een vlucht te maken. Hij loopt kalm naar het toestel toe, aldus Adriaansen, neemt het gewicht van het vliegtuig op zich en rent van de heuvel af. Al snel wordt hij opgetild door de wind. Zijn eerste vlucht, de eerste vlucht met een toestel zwaarder dan lucht boven Nederlands grondgebied, duurt 15 meter. Na het neerkomen rent hij weer een stukje, waarna hij opnieuw het luchtruim kiest. Zo maakt hij een aantal kleine vluchten, ‘pas à pas, saut à saut, vol à vol’, zoals hij het later zal omschrijven.

Hierna neemt Schukking plaats op de ligkussens en laat zich door een viertal genisten op een drafje de heuvel afdragen. Zodra ze het toestel loslaten, keert het echter terug naar de grond.

Dan wordt het vliegtuig op een wagentje gezet dat bovenaan het smalspoor staat. Schukking laat zich van de helling afglijden, maar ook de op deze manier gegenereerde snelheid is niet voldoende om zijn bamboetoestel lang in de lucht te houden. De piloot besluit het erbij te laten voor die dag.

Hij brengt verslag uit van zijn proeven in het ‘Orgaan’ van de Nederlandsche Vereeniging voor Luchtvaart en schrijft ook een brief aan Wilbur Wright, die zich in de herfst van 1908 in Frankrijk bevindt. Wright beantwoordt de brief van Schukking met een advies. ‘A very good machine can glide on a hill having an inclination of 7°, if skillfully handled; but a beginner should have a slope of at least 10° to get satisfactory results.’

Schukking zelf zal niet lang meer bij verdere proefnemingen betrokken blijven. Hij is verloofd en zijn aanstaande wil niet dat hij zich actief met de vliegerij bezighoudt. Gedwongen te kiezen tussen vliegtuig en vrouw kiest Schukking voor de laatste. Hij zal in de jaren die volgen nog wel schriftelijk zijn bijdragen leveren aan de discussie over de luchtvaart.

De militaire toekomst latend voor wat ze is, richt de tweede luitenant der genie zich vol overgave op het verleden. Hij ontwikkelt zich tot deskundige op het gebied van de vestingbouw in Nederland. Hij publiceert in een aantal boeken, waarvan Vestingwerken in Nederland postuum in 1988 opnieuw wordt uitgegeven. Willem Hendrik Schukking overlijdt in 1967, op 81-jarige leeftijd.

Aanstaande maandag is het precies een eeuw geleden dat hij als eerste Nederlander in een toestel zwaarder dan lucht het zwerk tegemoet zweefde. Om dat te herdenken wordt op de ‘Stomp’ een gedenksteen voor hem onthuld.