Kneuterige Zwarte Cross blijft dorpsfeest

In de weilanden van de Achterhoek vindt dit weekend Zwarte Cross plaats, het grootste crossevenement in Europa. „Mensen vieren hier de vrijheid.”

Een metersgrote Grolschfles vliegt over een zandheuveltje, gevolgd door een bordkartonnen kerk op wielen, voortgetrokken door een traktor. De brullende machine zonder roetfilter braakt zwarte wolken uit.

Verderop vliegen crossmotors door de lucht. Er klinkt een knal en een man, een levende kanonskogel, vliegt door de lucht. Naast de metalweide, ligt de theaterweide, waar de Discowboys hun act opvoeren.

En er is bier, vooral veel bier. En Nederlandse muziek. Dit is de bakermat van de band Normaal.

Vandaag en morgen is hier in de weilanden bij Lichtenvoorde in de buurt van Winterswijk, Zwarte Cross. Het is het grootste crossevenement in Europa. Met vorig jaar 93.000 bezoekers is het ook een van de grootste zomerfestivals in Nederland. Nog nooit van Zwarte Cross gehoord? Niet vreemd, want 70 à 80 procent van de bezoekers komt uit de regio, op de fiets.

„Mensen uit de Randstad, die komen hier niet zoveel”, zegt burgermeester Henk Heijman (CDA) van de gemeente Oost Gelre, waarvan Lichtenvoorde deel uitmaakt. „Het is een echt Achterhoeks feest.”

Tsja, zegt hij. „Als je vanuit Amsterdam hier naar toe komt, is het het - hoe zal ik het zeggen - wennen. Het is anders. Ik heb in Amsterdam gestudeerd. Toen ik hier burgemeester werd en dit voor het eerst zag, dacht ik ook: wat is hier gaande?”

Er zijn maar weinig plekken in Nederland waar het contrast tussen het platteland en de grote stad zo groot is als op Zwarte Cross, zegt de burgemeester. Nederland is volgens Heijman een gereglementeerd land. „Eigenlijk zijn we een groot systeem. Mensen die hier wonen willen nu eens niet in een hokje worden gestopt. Dit is een plek om uit dat hokje te komen, om eens even behoorlijk uit je dak te kunnen gaan. Het is de viering van vrijheid die ze elders in hun leven niet vinden.”

De Randstad wordt zomers overspoeld door mensen die daarbuiten wonen. Ze gaan naar de Uitmarkt, de Parade, en naar concerten en musea. Maar andersom? Van Amsterdam naar Lichtenvoorde? Dat zie je niet vaak. Dit is nog altijd een feestje voor de Achterhoek, al signaleert Heijmans steeds vaker mensen uit Groningen en Brabant die ook op de gezelligheid van Zwarte Cross afkomen.

Het is niet dat de mensen uit de Achterhoek zich afzetten tegen de Randstad, zegt hij. „Zo expliciet is het niet. Maar mensen zijn wel erg gesteld op hun eigen leven in dit deel van Nederland.”

Gillende motoren, kermisattracties, en een sfeer als bij carnaval in Brabant. Zo viert de Achterhoek feest dit weekend. Dat doen ze al twaalf jaar lang zo, toen de eerste Zwarte Cross werd georganiseerd. Dankzij een boer in Hummelo die het niet zo erg vond dat zijn veldje tot een moederpoel werd getransformeerd. De boer was de zoon van Bennie Jolink, Gijs Jolink. „Gewoon, met een paar jongens die een crossbaan gingen uitzetten in een weiland”, zegt Gijs Jolink. „Humor en orginaliteit, daar draait het bij ons allemaal om en vooral lekker ongecompliceerd.”

Bij de eerste Zwarte Cross kwamen er een paar jongens uit de buurt zomaar naar het weiland. Nu is de Zwarte Cross ‘wit’: het is legaal. De burgemeester was afgelopen donderdag welkom om zelf te komen inspecteren. Klein is het evenmin. Dit jaar wordt het uitgezonden op SBS6. De vorige editie was uitverkocht.

„Dit is het terrein van een bepaalde groep jongeren die van een bepaald soort muziek houden”, zegt burgemeester Heijman. Vooral harde muziek, en Nederlandstalig, zoals die van de band Jovink en de Voederbietels. Het is de derde keer dat Zwarte Cross in de gemeente van Heijman wordt georganiseerd. Overlast? Welnee. „In dit deel van Nederland is nog zoveel ruimte. Mensen wonen hier niet zo dicht op elkaar.”

Jolink: „Het is gemoedelijk, verdraagzaam. Vergeleken met andere festivals zoals dance evenementen zijn er weinig vervelende incidenten. Minder drugs, meer bier, dat is het verschil.” Bij Zwarte Cross zie je geen agenten lopen. Alleen een paar bij de hekken. Er zijn geen honderdprocentcontroles op drugs. En ook geen vechtpartijen na afloop. Jolink: „Er wordt veel bier gedronken, maar dat levert nooit problemen op.”

Zwarte Cross heeft het imago van flink drinken in de dieseldamp van motoren. Van dat imago wil de organisatie af. Jolink: „We zijn de programmering gaan verbreden. Daardoor trekt het festival ieder jaar meer bezoekers.”

Het plan werd gevat om allochtonen gratis toegang te verschaffen tot Zwarte Cross. De organisatie wilde een vuist maken tegen „de verharding en vervlakking van het publieke debat”. Maar een tiental mensen diende een klacht in bij de Commissie Gelijke Behandeling. De organisatie zag er toen maar vanaf om een „negatieve spiraal” te voorkomen.

Echt druk is het niet op de theaterweide, alleen bij de springende brommers waar af en toe grote steekvlammen uit pijpen komen. De meeste bezoekers komen toch echt voor de motoren.

Ralph Roelvink is gitarist in de metalband Why She Kills. Zijn band staat dit jaar voor het eerst op Zwarte Cross. Hijzelf komt er al een aantal jaren. „Zwarte Cross is veel massaler geworden, maar ook gewoon hetzelfde gebleven. Een groot dorpsfeest is het. Die leuke sfeer, die kneuterigheid, dat moet zo blijven. Je merkt ook dat het door mensen uit de regio is georganiseerd. Die hebben een nuchtere kijk, doen niet moeilijk en zijn niet snel onder de indruk van managers. Uit de hoogte doen, daar hoef je niet mee aan te komen op Zwarte Cross.”