Hartklep zonder cellen

Uit een donorhartklep kunnen alle cellen van de overledene chemisch worden verwijderd.

De Verenigde Staten kondigden onlangs een medische primeur aan: een jongere met een kapotte hartklep kreeg een donorhartklep die was ‘ontceld’. Met chemicaliën waren alle cellen van de overledene eruit verwijderd, zodat alleen nog een mal van bindweefsel overbleef. Na de operatie zouden de eigen cellen van de patiënt de hartklep overgroeien.

De ontcelde hartkleppen worden door sommigen veelbelovend gevonden. In studies gaven de kleppen minder kans op de ontstekingsreacties waar patiënten soms last van hebben, na plaatsing van een hartklep. En er is mogelijk nog een voordeel: uit dierexperimenten blijkt dat ontcelde hartkleppen meegroeien, wat belangrijk is als ze bij kinderen geïmplanteerd worden.

Maar de technologie is omstreden. CryoLife, het bedrijf dat de nieuwe hartkleppen levert, bracht een paar jaar geleden ook al een ontcelde klep op de markt. Dat mislukte danig. In 2002 overleden drie kinderen binnen een jaar na implantatie van de CryoLife-kleppen. Joseph Devaux, hartchirurg in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein over de nieuwe ontcelde kleppen: “Ze zitten als je het mij vraagt nog in de experimentele fase. Wij gebruiken de methode die op dit moment het veiligste is. Het gaat hier tenslotte wel om mensenlevens.”

ouderdom

De hartkleppen in het hart zitten tussen de kamers en de boezems, en tussen de kamers en de slagaders. Deze zorgen voor een eenrichtingsverkeer van het bloed door het hart, door te voorkomen dat het bloed terugstroomt. Een nieuwe hartklep is nodig als een klep beschadigd is door een infectie of reuma, door een aangeboren afwijking of door ouderdom. Het gevolg van hartklepbeschadigingen is dat ze gaan lekken, of dat ze het bloed niet meer goed doorlaten.

Chirurgen gebruiken gewoonlijk varkenshartkleppen en kunststofkleppen om kapotte hartkleppen te vervangen. Die kleppen hebben voor- en nadelen. Varkenskleppen zijn gemakkelijk te verkrijgen, maar moeten na ongeveer vijftien jaar vervangen worden. Dat komt doordat calcium zich tegen de kleppen afzet, een gevolg van een immuunreactie tegen de cellen in de hartkleppen. Kunstkleppen hebben een langere levensduur, maar patiënten met deze kleppen slikken permanent bloedverdunners om te voorkomen dat door het contact met de hartkleppen bloedstolsels in het hart ontstaan.

Bij kinderen zijn beide hartkleppen geen goede oplossing. Ze groeien niet mee met het kinderhart en verkalken snel. Daardoor moeten ze na een paar jaar weer vervangen worden. “Het is het beste bij kinderen de eigen hartkleppen zo lang mogelijk te herstellen en pas als ze volwassen zijn nieuwe kleppen te plaatsen”, meent Olaf Penn, oud-hartchirurg in het Academisch Ziekenhuis Maastricht en adviseur van de Stichting Hartpatiënten Nederland.

De nieuwe ontcelde kleppen zouden juist voor kinderen een goed alternatief zijn. Na het debacle van 2002 ging CryoLife door, en ontwikkelde de nieuwe generatie ontcelde donorkleppen die sinds kort in de VS op de markt is.

conservatief

In Europa gebeurde iets vergelijkbaars. De Medische Universiteit van Berlijn maakte een ontcelde varkenshartklep. Inmiddels zijn er al

Het onderzoek naar ontcelde varkenshartkleppen in Duitsland is begonnen in 1996. Na vier jaar testen in het laboratorium en in dieren, kreeg in mei 2000 de eerste patiënt een klep geïmplanteerd. Dohmen denkt dat zijn hartkleppen beter zijn dan de traditionele kleppen.

In een ingezonden brief in het vakblad Circulation Research (augustus 2006) meldde de Duitse medicus dat 221 patiënten in de afgelopen zes jaar ontcelde hartkleppen hebben gekregen. Zes patiënten moesten door een vernauwing opnieuw geopereerd worden. Maar na deze opstartproblemen waren er geen duidelijke risico’s voor de patiënt. De klep werd verbeterd en 2,7 procent van de 75 patiënten geopereerd in 2005 overleed na de operatie. Dat is normaal. Bij de traditionele hartkleppen is de kans op overlijden binnen een maand volgens de Hartstichting 1 tot 5 procent.

Dohmen: “Bovendien kunnen de hartkleppen waarschijnlijk meegroeien met een kinderhart, dit zagen we in ieder geval bij schapen.” Toen de schapen groeiden van twintig naar tachtig kilo, nam ook de diameter van de donorhartklep met een centimeter toe. De hartfunctie bleef onveranderd (Journal of Heart Disease, november 2006).

agressieve methode

Een mogelijk gevaar van zijn ontcelde kleppen ziet de onderzoeker uit Berlijn niet. “De Amerikanen hadden een te agressieve methode gebruikt om de cellen uit de kleppen te verwijderen. Daardoor verkalkten de kleppen heel snel en ontstonden infecties.”

De hartchirurgen in Nederland vinden het te vroeg om de ontcelde hartklep te gaan gebruiken. Oud-hartchirurg Penn: “De klep moet minstens twintig jaar onderzocht zijn om iets zinnigs te kunnen zeggen over de werking.” En ook Mark Hazekamp, kinderhartchirurg in het Leids Universitair Medisch Centrum, betwijfelt of de Duitse kleppen beter zijn dan de kleppen van nu. Hij heeft zelf in het laboratorium een tijd gewerkt met ontcelde hartkleppen. “Het klopt dat cellen teruggroeien in de matrix”, zegt hij. De matrix is het ontcelde weefsel. “Maar de cellen vormen in de klep klompjes. Ze worden weinig vezelrijk en dat is belangrijk voor het herstel en de groei van de klep.” Het Leidse onderzoek naar ontcelde hartkleppen is inmiddels gestopt. “Het nut ervan is volgens mij beperkt.”