Grenzen binnen Europa gaan open voor alle patiënten

Patiënten krijgen in Europa meer rechten. EU-landen moeten op zorggebied een deel van hun soevereiniteit opgeven. Een bezoek aan een buitenlands ziekenhuis wordt makkelijker.

Eurosceptici opgelet! Niet alles wat uit Brussel komt, is nadelig. De Consumentenbond is ronduit positief over het voorstel van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, om het patiënten makkelijker te maken voor zorg naar het buitenland te gaan. Hun rechten worden versterkt. Of het nou gaat om een bezoek aan de huisarts, de fysiotherapeut, de apotheek of het ziekenhuis over de grens, zij gaan er op vooruit.

Als het aan de commissie ligt, wordt de vergoeding van de kosten eenvoudiger, de kwaliteit van de zorg hoger en de Europese samenwerking tussen zorgverleners beter. „Het wetsvoorstel is best ingrijpend en biedt veel voordelen voor patiënten”, zeggen hoogleraar Van de Gronden en docent-onderzoeker Stergiou van de Radboud Universiteit Nijmegen.

De Europese Commissie presenteerde deze maand haar politiek gevoelige voorstel, dat landen dwingt een beetje soevereiniteit in te leveren en meer samen te doen. De presentatie was een half jaar geleden al eens aangekondigd maar werd toen op het laatste moment uitgesteld, na bezwaren uit lidstaten en het Europees Parlement.

Door uitspraken van het Europese Hof van Justitie in Luxemburg was het de afgelopen jaren al gemakkelijker geworden om buitenlandse behandelingskosten vergoed te krijgen. Verzekeraars mogen sindsdien de kostenvergoedingen alleen weigeren als de patiënt in eigen land net zo snel de nodige zorg kan krijgen. Zodra er wachtlijsten zijn, heeft de patiënt het recht zich in het buitenland te laten behandelen, oordeelde het Hof. Natuurlijk wel alleen als die zorg in zijn verzekeringspakket zit. Als hij in Nederland niet verzekerd is voor tandartszorg dan krijgt hij die zorg in het buitenland ook niet vergoed.

Het Europese wetsvoorstel is nog ruimhartiger voor patiënten en legt meer verplichtingen op aan lidstaten. Lidstaten mogen straks alleen vergoeding weigeren als er een „ernstige aantasting” dreigt van het eigen nationale zorgstelsel. Maar op die situatie zullen zij zich waarschijnlijk nooit kunnen beroepen, heeft de commissie al laten weten.

Omdat verzekeraars in Europa de uitspraken van het Hof niet altijd eenduidig toepasten en dat tot veel conflicten leidde, besloot de Europese Commissie dat de patiëntenrechten in een Europese wet vastgelegd moeten worden. Uitgangspunt van het voorstel voor die richtlijn is dat patiënten, onder dezelfde voorwaarden en tegen dezelfde vergoeding als in eigen land, zorg in een andere lidstaat kunnen halen. Nu deskundigen het voorstel goed hebben bestudeerd, constateren zij dat deze vrijheid botst met het Nederlandse zorgstelsel.

De meeste Nederlanders hebben een naturapolis, die ze alleen het recht biedt op zorg bij de door de verzekeraar gecontracteerde zorgaanbieder. Als de verzekeraar géén contract heeft met de zorgaanbieder van de patiënt zijn keuze– en dat heeft hij in het buitenland doorgaans niet – dan moet de verzekerde zelf voor een deel van de kosten opdraaien. „Behandelingen in het buitenland zijn hierdoor ongunstiger”, zeggen Stergiou en Van de Gronden. „Het Nederlandse zorgstelsel zal daarom moeten worden aangepast.”

Het ministerie van Volksgezondheid erkent dat „daar het laatste woord nog niet over is gezegd”. Het idee dat verzekeraars zorgaanbieders selectief kunnen contracteren, is een cruciaal onderdeel van het Nederlandse zorgstelsel. Verzekeraars kunnen slecht presterende ziekenhuizen in principe links laten liggen, waardoor deze hun patiënten verliezen. De gedachte achter de Nederlandse marktwerking in de zorg is dat ziekenhuizen hun opperste best zullen doen om dat te voorkomen. Dat zou de kwaliteit van de zorg vergroten en kosten besparen.

Ook al loopt Nederland in vergelijking met andere landen voor de troepen uit, toch strookt het wetsvoorstel van Eurocommissaris Androulla Vassiliou (Volksgezondheid) niet altijd met het Nederlandse zorgstelsel, laat Volksgezondheid weten. Daar wil minister Klink (CDA) met collega’s over spreken. „Wij willen de essentie van ons stelsel wel overeind houden en verwachten dat we daar met de Europese Raad van Ministers en het Europarlement uit zullen komen”, aldus een woordvoerder.

Nederlandse zorgverzekeraars zeggen nu tegen polishouders dat zij altijd toestemming moeten vragen voor een ziekenhuisbehandeling in het buitenland, willen zij alle kosten declareren. „Als wij daar geen toestemming meer voor zouden hoeven geven, bestaat het risico dat wij in Nederland allemaal dure apparaten in ziekenhuizen neerzetten, zonder dat die worden benut”, zegt een woordvoerder van Zorgverzekeraars Nederland. „Dat heeft enorme consequenties voor de kosten van de Nederlandse gezondheidszorg.”

Het Brusselse wetsvoorstel bepaalt dat lidstaten verantwoordelijk zijn voor een toegankelijke zorg van een hoge kwaliteit. De Nederlandse patiënt zal profiteren van verbeteringen die andere landen zullen moeten doorvoeren. Als iemand bijvoorbeeld met vakantie in Polen is en een acute blindedarmoperatie ondergaat, moet hij op kwalitatief goede zorg aan kunnen. Dat land moet ook een klachtenregeling hebben evenals een verzekering voor beroepsaansprakelijkheid. Bij medische missers kan het slachtoffer dan rekenen op een schadevergoeding.

Ook op dat punt erkent het ministerie frictie met het Nederlandse zorgstelsel. Brussel wil dat lidstaten professionals kwaliteitseisen gaan opleggen, maar in Nederland heeft de overheid dat aan de beroepsgroepen toevertrouwd. De Inspectie ziet er op toe dat het veld zich aan zijn eigen kwaliteitsnormen houdt.

Nu is het zo dat van alle mensen die operaties in de Europese ziekenhuizen ondergaan, slechts 1 procent een buitenlandse patiënt is. Of dit straks fors zal toenemen, kan niemand voorspellen. Ook vinden kenners het moeilijk te voorzien van waar naar waar patiënten zich gaan verplaatsen. Bronnen in Brussel verwachten dat er meer mensen van West-Europa naar Oost-Europa zullen gaan omdat artsen daar veel minder verdienen en de tarieven daarom ook stukken lager zijn. Maar het gros van de mensen zal een voorkeur houden voor een operatie dicht in de buurt.

Het voorstel voor de nieuwe richtlijn heeft in elk geval nog een lange weg te gaan. Eerst moeten de ministers van Volksgezondheid en het Europees Parlement zich er nog over uitspreken. Pas als zij het eens zijn, wordt de richtlijn – waarschijnlijk in 2010 of 2011 – van kracht. Daarna moeten de EU-landen de richtlijn in hun nationale wetgeving verankeren.