‘We moeten nieuwe muren neerhalen’

Nieuwsanalyse

Presidentskandidaat Barack Obama hield gisteren zijn langverwachte rede in Berlijn. Europa en Amerika moeten weer meer gaan samenwerken, meent hij.

In Berlijn, symbool van verdeeldheid in de Koude Oorlog, hield Barack Obama gisteravond voor een grote, enthousiaste menigte een pleidooi voor het afbreken van ‘nieuwe muren’. Bijna twintig jaar na de val van de Berlijnse Muur pleitte hij ervoor het Koude-Oorlogsdenken te verwerpen en waar mogelijk samen te werken met Rusland.

Maar bovenal moeten Europa en Amerika hun meningsverschillen zien te overwinnen, zei Obama. Europa zou samen met de Verenigde Staten meer moeten doen voor hun gemeenschappelijke veiligheid.

De man wiens onervarenheid in de internationale politiek geldt als zijn grootste zwakte, presenteerde niet minder dan zijn visie op de huidige wereld. Deze tijd wordt bepaald door globalisering en door de nieuwe gevaren die daarmee samenhangen, aldus Obama, „gevaren die niet meer op afstand gehouden kunnen worden door landsgrenzen of oceanen”.

Het optreden in de Tiergarten, aan de voet van de Overwinningszuil, was de enige publieke manifestatie die de Democratische presidentskandidaat houdt op zijn buitenlandse reis. Die lijkt, een week na het begin in Koeweit, tot nu toe vlekkeloos te verlopen.

De 46-jarige senator uit Illinois heeft in Afghanistan, Irak en Israël laten zien dat hij op het wereldtoneel geen misplaatste indruk maakt. Hij lijkt complexe dossiers te beheersen. En met zijn optreden in Berlijn heeft hij geïllustreerd dat de tijd van eigenmachtig Amerikaans optreden wat hem betreft voorbij is: Amerika kan het niet alleen af, Amerika heeft zijn bondgenoten nodig.

Obama’s gehoor in Berlijn, naar schatting 200.000 man sterk, reageerde gisteravond enthousiast – al klonk er aanzienlijk meer bijval voor Obama’s veroordeling van martelen, dan voor de lof die hij de NAVO toezwaaide of zijn beroep op een grotere militaire inzet in Afghanistan – „het Afghaanse volk heeft onze troepen en jullie troepen nodig”.

Maar het publiek waar het Obama in de eerste plaats om gaat zijn de Amerikaanse kiezers. Ook die hoorden hem aan het begin van zijn rede zeggen, met meer retorisch intentie dan waarheidsgehalte: „Vanavond spreek ik u niet toe als presidentskandidaat, maar als burger – als trotse burger van de Verenigde Staten en als medeburger van de wereld.”

Dat Obama een wereldburger is, door zijn levensloop maar ook in zijn ideeën, maakte hij gisteravond opnieuw duidelijk. En Europa en de rest van de wereld lijken niet te kunnen wachten tot er zo’n wereldburger in het Witte Huis zit. De vraag is alleen of Amerika er klaar voor is. En of Amerika, in een tijd van grote economische tegenwind, zich gisteren bij het avondnieuws aangesproken voelde door Obama’s stijl en boodschap.

Zijn rivaal John McCain deed de Europese tournee van Obama (vandaag is hij in Parijs, morgen in Londen) af als „een voorbarig overwinningsrondje”.

[Vervolg OBAMA: pagina 5]

OBAMA

Obama benut decor van Berlijn

[Vervolg van pagina 1] Maar Amerikanen houden van winnaars. En het zal hen niet zijn ontgaan dat op het Berlijnse podium weer eens een Amerikaanse leider stond die in de buitenwereld enthousiasme losmaakte voor Amerika en Amerikaanse idealen.

Obama benutte Berlijn als historisch decor ten volle. Wij zijn partners, zei hij tegen de Berlijners, sinds de Amerikaanse luchtbrug van zestig jaar geleden. Toen voorzagen Amerikaanse vliegtuigen de stad, die onder een blokkade van de Sovjet-Unie lag, van voedsel en brandstof. Amerikanen en Duitsers leerden samenwerken, bracht Obama in herinnering, drie jaar nadat ze op het slagveld tegenover elkaar stonden.

Samenwerking is nu opnieuw nodig, zei hij, om de problemen van nu het hoofd te bieden – „ook al is het makkelijk dat te vergeten nu de Sovjet-tanks en die vreselijke muur er niet meer zijn”. Terwijl hij sprak keek Obama uit op de Brandenburger Tor. Aanvankelijk had hij daar zullen spreken, maar bondskanselier Merkel had dat verhinderd, met het argument dat die locatie slechts door staatshoofden gebruikt mag worden, niet voor kandidaten die campagne voeren. Ronald Reagan had er in 1987 zijn beroemde oproep gedaan aan Sovjet-leider Michail Gorbatsjov om de Berlijnse Muur neer te halen: „Mr. Gorbachev, tear down this wall!”

„Jullie, het Duitse volk, hebben die muur neergehaald”, zei Obama, „een muur die Oost en West scheidde, vrijheid en tirannie, angst en hoop.” Daarop sneuvelden er muren over de hele wereld. Maar er zijn nu nieuwe muren die geslecht moeten worden: de muren tussen de rijkste en de armste landen, tussen rassen en stammen, tussen autochtonen en immigranten, tussen christenen en moslims en joden. „Dat zijn de muren die we nu moeten neerhalen.”

Obama sprak zijn Berlijnse gehoor niet naar de mond. „De lasten van het wereldburgerschap blijven ons binden, en daar zal nieuw leiderschap in Washington niets aan veranderen.” Voor wie dat nog niet expliciet genoeg was, gaven commentatoren in de Duitse media tekst en uitleg: als president zal Obama zal zeker zo hard aandringen op inzet van Duitse troepen in het gevaarlijke zuiden van Afghanistan als George Bush doet. „Obama word teuer für Deutschland”, schreef een van hen.

Met zoveel woorden zei Obama dat Amerika en Europa uit elkaar zijn gedreven en dat Europeanen onvoldoende zien „wat een grote offers zijn land brengt voor vrede in de wereld”. Maar Amerika, erkende hij, heeft te weinig oog voor de bijdrage van Europa.

En ook al zei Obama dat Europa geen betere partner heeft dan Europa, en prees hij de Europese Unie, hij was toch ook weer niet zo ver gegaan om een bezoek aan Brussel op te nemen in zijn reisschema.