Geen troeteloma, maar écht mens

Er wordt een zevendelige tv-serie gemaakt over het leven van Annie M.G. Schmidt.

Zij wordt daarin niet geportretteerd als Hollands’ altijd opgewekte troeteloma.

De scène zou door schrijfster Annie M.G. Schmidt zelf bedacht kunnen zijn. Aan een hoogwerker zijn niet één, niet twee, maar drie kunstmanen omhoog getakeld, witte ballonnen van tweeënhalve meter doorsnee die met helium zijn gevuld. Ze verspreiden een zacht, sereen licht boven de brug over de Oudezijds Voorburgwal in Amsterdam.

Actrice Malou Gorter is één van de drie actrices die Schmidt speelt in de tv-serie die hier wordt opgenomen. Zij is de schrijfster van haar 35ste tot 64ste. Gijs Scholten van Asschat vertolkt de rol van Schmidts grote liefde, Dick van Duyn. Hij is de jonge Van Duyn. Tom Jansen zet hem neer als oudere man.

Hier, onder het licht van de driedubbele maan, zoenen Schmidt en Van Duyn elkaar. Voor het eerst. De Rotterdamse ondernemer in chemie heeft gereageerd op haar contactadvertentie in de Groene Amsterdammer en ze hebben net een aangename avond doorgebracht. Nu nemen ze afscheid. Schmidt loopt de brug af. Dan roept Van Duyn haar terug. Ze komt, vol verwachting. Waarschijnlijk, denkt ze, zal hij haar nog wat lieve woordjes influisteren. Maar hij vertelt haar dat hij getrouwd is. Schmidt schrikt, wordt boos en roept: „Ik wil jou nóóit meer zien!!” Ze rent weg, ongemakkelijk, zoals een bijna-dame dat doet, op haar half hoge hakjes.

Regisseur Dana Nechushtan (Israël, 1970) kijkt via de videoassistent naar de scène en loopt naar de acteurs om ze een aanwijzing te geven. Met de derde take zijn Nechushtan en haar vaste cameraman Bert Pot tevreden. Hoewel in de verte een toevallige voorbijganger het shot betreedt, aarzelt, en weer wegloopt. „Daar snijden we in de montage omheen.”

Nechushstan regisseert de zevendelige serie over leven en werk van Annie M.G. Schmidt, gebaseerd op de biografie Anna van Annejet van der Zijl. Eerder regisseerde zij de succesvolle televisieserie en speelfilm Dunya en Desie, en de speelfilms Total Loss en Nachtrit. Dat de keuze voor de regie op haar viel lag niet voor de hand. Nechushtan: „Toen ze me vroegen dacht ik: eigenaardige keuze. Ik ben niet, zoals de meeste mensen in Nederland, met Annie M.G. Schmidt opgevoed. Maar ik ben het script toch maar gaan lezen. Ik vond het heel erg ontroerend, vooral het liefdesverhaal. Ik had het beeld van Annie dat de meeste mensen hebben, dat van een hele lieve oma. Maar dat klopte totaal niet met het script. Wát een wonderlijke en bijzondere vrouw.”

Pas later is Nechushtan zich in het werk van Schmidt gaan verdiepen. „Ik gebruik het nu als achtergrondinformatie, als ik details over haar leven wil weten.”

Scenaristen Mieke de Jong en Tamara Bos schaafden bijna vijf jaar aan het scenario. De serie bestrijkt bijna de hele vorige eeuw, van 1911 tot 1995. Nechushtan: „Dat maakt het draaien heel erg ingewikkeld. De ene dag zijn we in het Zeeland van 1930, de volgende in 1977 in Frankrijk.” Bovendien wordt er in de serie niet alleen geacteerd, maar ook gedanst en gezongen. In totaal zijn er zo’n 85 draaidagen gepland, ongebruikelijk veel voor een Nederlandse serie. De totale productiekosten zijn geraamd op 4,2 miljoen euro.

De serie begint in 1981, als Schmidt, na de zelfgekozen dood van haar geliefde eenzaam achterblijft in het dorpje Berkel. Ze wil weer terug naar Amsterdam, naar de roem en de glitter. Van Duyn verschijnt en probeert haar daarvan te weerhouden.

In de serie blijft hij bij haar. Maar alleen als zij dat wil. Het idee komt uit de biografie. „Het is de bonus van de weduwe: dat je man na zijn dood weer je droomman kan worden”, zegt Annejet van der Zijl, auteur van Anna, de biografie waarop de serie is gebaseerd. Zij is op bezoek op de set.

Ze wijst naar boven, naar een zolderraampje op de vierde verdieping van een wit grachtenpand schuin tegenover de brug. Dáár woonde ze zelf toen ze Anna schreef.

Ook Van der Zijl is ‘Schmidt-vrij’ opgegroeid, en vocht tegen het geaccepteerde beeld van Schmidt als Hollands’ altijd opgewekte troeteloma. Voor de mensen die de biografie niet hebben gelezen zal de serie heel wat glazen huisjes ingooien; het karakter van Schmidt wordt niet gespaard. Van der Zijl: „Annie had sterk de neiging om haar leven te vertellen als een grappig verhaal. Dat typeert haar: die leugentjes om bestwil.” Nechushtan: „Leugentjes om bestwil? Ze liegt dat ze barst, om haar verhalen mooier te maken! Dat vind ik echt geweldig. Dat is dan toch volkomen terecht?”