... en Siberische politiek

Rusland is onder de grond wellicht het rijkste land ter wereld. Welke grondstoffen worden er niet opgepompt of gedolven? Weinig. Dankzij de ontembare vraag naar olie, gas, nikkel, ertsen en andere natuurlijke hulpbronnen leeft Rusland „op de pof”, aldus de Russische dichter Joeri Sjevtsjoek, zanger van de band DDT en qua status vergelijkbaar met Bruce Springsteen. „Olie en gas zijn geen rijkdom, ze zijn een beproeving. Dat is onze tragedie. Bij olie en gas gaat het om vette jachten en datsja’s, nooit om patriottisme”, zei hij vorig maand tegen Novaja Gazeta, de krant van de in najaar 2006 vermoorde Anna Politkovskaja.

Sjevtsjoek staat nagenoeg alleen. Grondstoffen hebben strategische betekenis voor de staatsveiligheid, dat is nu al vijf jaar de lijn van het Kremlin. Eigen kapitaal eerst, is de leuze. Olieconcern BP moet daarvoor nu het hoofd buigen. Halsoverkop verliet topman Robert Dudley van TNK-BP gisteravond Moskou. Eerder deze week had BP al zestig ingenieurs uit Rusland teruggetrokken, na een conflict met de immigratiedienst over hun verblijfsvergunningen en visa.

De aftocht van Dudley is de climax in een strijd die een jaar geleden ontvlamde. De joint venture, die in 2003 is gevormd door Tjoemenskaja Neftjanaja Kompanija (TNK) en British Petroleum (BP), ligt sinds 2007 onder vuur. Het begon met de milieu-inspectie die op onderzoek uit ging. Dit voorjaar volgde de staatsveiligheidsdienst FSB met de arrestatie van een consultant van het olieconcern op verdenking van spionage. Het conflict tussen Moskou en Londen over de uitlevering van een Russische parlementariër die wordt verdacht van de moord op ex-FSB’er Aleksandr Litvinenko kan hierbij een rol hebben gespeeld.

Maar de meest cruciale aanval op Dudley werd medio juni door zijn belangrijkste aandeelhouders geopend. President-commissaris Michail Fridman, grondlegger van een van de weinige serieuze particuliere banken, eiste het ontslag van de topman wegens structureel achterblijvende bedrijfsresultaten. Fridman liet tevens weten dat ook BP een stap terug zou moeten doen, omdat de Britten de expansie van TNK-BP buiten Rusland in de weg zitten uit angst voor concurrentie.

De cijfers die Fridman ter toelichting presenteerde, oogden reëel. Maar gezien de voorgeschiedenis is het vermoeden gerechtvaardigd dat het Kremlin hem vooruit had gestuurd om TNK-BP stuk te praten. Waarna Russisch kapitaal het bedrijf tegen een zacht prijsje zou terugkopen, net als na 2003 was gebeurd met het olieconcern Joekos.

Op een nog onbekende plaats gaat Dudley nu „tijdelijk” leiding geven aan TNK-BP. Dat woord ‘tijdelijk’ is rijkelijk optimistisch. De kans dat hij nooit meer in functie terugkeert, is aanzienlijk groter. Hoewel president Medvedev tien dagen geleden in een toespraak tot zijn ambassadeurs in den vreemde pleitte voor „zakelijke en on-ideologische” betrekkingen met de buitenwereld, is de dominante machtspositie van het laatste buitenlandse energieconcern op Russische bodem alleen nog door een wonder te redden.