Vliegjes zien magneetveld

Fruitvliegen ‘zien’ magnetische velden. Een eiwit in hun ogen, dat ook lichtgevoelig is, speelt daarbij een belangrijke rol. De ontdekking is belangrijk voor het begrijpen van magneetveldoriëntatie door dieren.

Het Amerikaans onderzoek verscheen deze week online in het tijdschrift Nature. Bekend was al dat sommige vogels licht nodig hebben om hun magnetische kompas te gebruiken, maar onduidelijk was hoe dat kon.

Er zijn twee manieren waarop dieren magnetische velden kunnen waarnemen. In de snavels van duiven zitten magnetietkristallen, en het lijkt erop dat ze zich daarmee op het aardmagnetisch veld oriënteren. Roodborstjes en andere trekvogels, maar ook kippen, nemen ook magnetische velden waar, maar niet met hun snavel. Zij gebruiken hun ogen, is uit eerder onderzoek bekend.

Een theorie is dat er in het oogpigment onder invloed van licht vrije radicalen vrijkomen, die beïnvloed worden door magnetische velden. Het nu gepubliceerde onderzoek van de University of Massachusetts maakt aannemelijk dat het inderdaad zo werkt.

Fruitvliegen herkennen net als vogels magnetische velden. Wat daarvan het nut is, is onduidelijk. Er is niet onderzocht of ze het als kompas gebruiken, zoals vogels doen.

De onderzoekers trainden vliegjes om naar een magnetisch veld toe te gaan. Trainen lukt alleen als de vliegjes het veld waarnemen. Ontbraken in het licht bepaalde golflengtes (van blauw licht en ultraviolet-A), dan reageren de fruitvliegen niet meer. Dat zette de onderzoekers op het spoor van een lichtgevoelig eiwit. Dat bleek het eiwit Cry, dat ook het dagritme van fruitvliegen stuurt. Nu blijkt het dus nog een andere functie te hebben, al is het mogelijk dat er nog andere pigmenten bij betrokken zijn. Genetisch gemanipuleerde fruitvliegen zonder Cry bleken ongevoelig voor magnetische velden.

Het lijkt erop dat het magnetisch kompas van vogels ongeveer hetzelfde werkt. Zij raakten ook gedesoriënteerd als de blauwe kleur ontbreekt in het licht. En ook bij trekvogels is een Cry-eiwit actief in het netvlies.