Nieuwe diepte voor filmiconen

The Dark Knight

Regie: Christopher Nolan. Met: Christian Bale, Heath Ledger, Michael Caine. In: 90 bioscopen. ****

Christopher Nolan geeft met The Dark Knight een verpletterende nieuwe draai aan drie Amerikaanse filmiconen: de superheld, de superschurk en de vigilante, de wreker. Ze krijgen alle drie nieuwe diepte en grimmiger contouren dan ooit. Nolans Batman, gespeeld door de droevige Christian Bale, lijdt onder de haat en de zelfhaat die noodzakelijkerwijs aan zijn rol als gemaskerde wreker verbonden zijn. Nolans opperschurk, The Joker, heeft geen van de gebruikelijke redenen om schurk te zijn, hij ís het gewoon. Hij heeft geen ander doel dan de ellende die hij veroorzaakt. „I am an agent of chaos.”

En wat de vigilante, de vleermuiswreker betreft: als hij de stad weer eens heeft gered, jagen de politie en de nette burgers hem op met honden en geweren. Deze Batman heet niet voor niets The Dark Knight. Hij is niet geliefd, maar het is ook niet zijn taak om geliefd te zijn. Gotham City bevindt zich in de donkerste tijden uit zijn geschiedenis. En kun je fatsoenlijk blijven in onfatsoenlijke tijden? Het antwoord is uiteindelijk nee, niet als je in je eentje de stad probeert te redden, maar Gotham City krijgt die verontrustende conclusie niet te horen. En Batman betaalt de prijs voor de zalige onwetendheid van de burgerij. Hij wordt de outcast – omdat hij die rol aankan, zegt zijn trouwe butler en geweten, Alfred.

Dat zijn ambivalente en subtiele boodschappen die Nolan probeert over te brengen in zijn tweede Batmanfilm – al kun je je twijfels hebben over de diepgang. Hij verweeft ze met onvervalste Hollywood-actie van ontploffende gebouwen en een vrachtwagen die struikelt over een draad en een koprol maakt. Nolan heeft dat opgenomen met een IMAX-camera die het breedst denkbare filmformaat belicht. Het resultaat is overdonderend. En alsof de beelden nog niet indrukwekkend genoeg waren, horen we er de volle tweeënhalf uur lang bonzende trommels bij.

De donkere Batman heeft in de films altijd in de schaduw gestaan van de kleurrijker schurken tegenover hem. Maar zelden is het verschil zo groot geweest als in The Dark Knight, waar een tamelijk kleurloze held het in alle opzichten (bijna) moet afleggen tegen de kakelbonte Joker en Two Face Harvey – al komt de ambivalente aard van die tweede pas op het laatst boven. The Joker is de onbetwiste hoofdpersoon. Met vette haren en weggeschminkte littekens speelt Ledger de herinnering aan Jack Nicholson uit de Batmanfilm van 1989 uit ons hoofd. Dat was een grappenmaker („Does it look like I am joking?”). Deze is eng en onvoorspelbaar: „Do I look like I have a plan?”