In de Alpen hebben ze hun eigen Fitna-zaak

Rechtspopulisten willen in Zwitserland een verbod op minaretten afdwingen.

Ambassadeurs moeten in moslimlanden uitleggen dat de regering dit niet steunt.

Nederland had zijn Fitna-affaire, rond de film van Geert Wilders. Denemarken joeg wereldwijd moslims in de gordijnen doordat cartoonisten de profeet Mohammed afbeeldden. Krijgt Zwitserland het binnenkort ook met de islamitische wereld aan de stok, vanwege een referendum over minaretten?

De politieke klasse in Bern vreest het ergste. Toen een groep burgers op 8 juli tientallen dozen op de stoep bij de Zwitserse federale regering neerzette, veroordeelde de regering de inhoud ervan ogenblikkelijk. De dozen zaten vol handtekeningen onder een tekst die oproept om een verbod op minaretten in de grondwet op te nemen.

In de Zwitserse directe democratie kunnen burgers het initiatief nemen voor een referendum als ze meer dan 100.000 handtekeningen ophalen. Het comité ‘Tegen de bouw van minaretten’ verzamelde er 114.895. Als ze allemaal geldig blijken, komt er een referendum waarbij mensen ja of nee moeten zeggen tegen de toevoeging van één zinnetje aan de grondwet: ‘De bouw van minaretten is verboden.’ Wanneer dat referendum wordt gehouden, is nog onduidelijk.

Volgens Walter Wobmann, lid van de rechts-populistische SVP en mede-initiatiefnemer, zijn minaretten géén religieuze symbolen, maar „staan ze symbool voor het opeisen van politiek-religieuze macht”.

Er zijn twee moskeeën met minaretten in Zwitserland: in Genève en Zürich. Zij roepen niet op tot gebed en veroorzaken voorzover bekend geen overlast. Andere moskeeën doen het zonder minaret – hetgeen, zegt Wobmann, bewijst dat minaretten niet nodig zijn om te bidden en „dat het initiatief de godsdienstvrijheid niet aantast”.

Wobmann en de zijnen hadden de dozen het Bundeshaus nog niet ingedragen, of de zeven ministers lieten in een verklaring weten dat zij „natuurlijk het parlement en het electoraat zullen adviseren om tegen dit initiatief te stemmen”. Normaal reageert de regering niet op initiatieven, en zeker niet in negatieve zin. Zwitsers hechten eraan om zélf onderwerpen op de politieke agenda te zetten als parlement of regering het niet doen. Zo kunnen zij het establishment passeren.

Er zijn 350.000 Zwitserse moslims, op een populatie van 7,5 miljoen. Zij reageren terughoudend op het minaretteninitiatief. In Zwitserland zijn weinig problemen rond hoofddoeken of gemengd zwemmen; verpauperde getto’s, zoals in Parijs of Brussel, zijn hier evenmin.

Iets anders staat wel op het spel: de reputatie van Zwitserland als neutraal bemiddelaar in andermans conflicten. De Zwitsers waren vroeger neutraal en afzijdig. Nu zijn ze actief neutraal: ze spelen postiljon tussen Cuba en de VS, Iran en de VS, en bemiddelen in Sri Lanka en tussen Israël en de Palestijnen.

Minister van Buitenlandse Zaken Micheline Calmy-Rey, een socialiste, instrueerde daarom ambassadeurs in moslimlanden al maanden geleden om uit te leggen dat de regering niet achter dit „initiatief van individuen” staat.

De Organisatie voor Islamitische Staten, de OIC, liet op haar jaarlijkse vergadering in Dakar weten „bezorgd te zijn” over een mogelijk Zwitsers minarettenverbod. Een studie over islamofobie, die in Dakar ter tafel lag, plaatst het minaretteninitiatief op één lijn met de Fitna-film en de Mohammed-cartoons. Calmy-Rey houdt al maanden ontmoetingen met leiders in islamitische landen – en niet alleen omdat ze graag Hoge Commissaris voor Mensenrechten van de VN wil worden.

De voormalige president van het federale gerechtshof, Giusep Nay, heeft het parlement gevraagd het referendum te verhinderen. Nay twijfelt er niet aan wat er met de eerste klacht over zo’n verbod bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg gebeurt: die wordt meteen gehonoreerd.