Cynische afrekening met Engelse jeugdzonden

This is England

Regie: Shane Meadows. Met: Thomas Turgoose, Stephen Graham, Joe Gilgun, Jo Hartley. In: Previously Unreleased, Filmmuseum, Amsterdam en te koop op import-dvd (Optimum). ****

„This is England”, riepen de Engelse skinheads in de jaren tachtig. Niet zo verwonderlijk dat filmmaker Shane Meadows (1972) zijn meest recente film ook zo noemde, al is de kreet uit de titel nu vooral cynisch op te vatten, niet bozig, en al helemaal niet meer trots. Meadows kijkt in This is England terug op zijn eigen jeugd in de East-Midlands.

Hij was als elfjarig jochie ook een skinhead, net als Shaun in de film. Daarmee is This is England ook de meest persoonlijke en onthutsende film van de regisseur die met films als TwentyFourSeven en Dead Man’s Shoes kan worden beschouwd als chroniqueur van de working class en een van de grootste Engelse filmtalenten van dit moment.

Het is 1983. Het zijn de jaren van Margaret Thatcher, van Charles en Diana, Atari-spelcomputers en de Falkland-oorlog. De vader van Shaun is een van de soldaten die op dat zinloze streepje land voor de kust van Argentinië het leven heeft gelaten. Shaun en zijn moeder leiden een leven in een armoedig flatje dat zo uit een film van kitchen-sink-koningen Ken Loach of Mike Leigh zou kunnen komen.

Maar Shane Meadows is niet zo’n humanist als zijn twee beroemde voorgangers. Hij mag er inmiddels met zijn grijns, kale kop en paar pond te veel uitzien als een goedmoedige voetbalsupporter, zijn films zinderen altijd gevaarlijk van woede en ongenoegen. Zo filmt hij ook: hard en recht voor z’n raap.

Woede en ongenoegen – het zijn de onderbuikgevoelens die als sleutel dienen voor This is England. Want waarom laat de elfjarige Shaun zich in met de goedmoedige skin Woody, die het vooral om de ska en reggaemuziek ging? (Toots and the Maytals en The Specials klinken op de soundtrack.) En waarom ruilt hij die surrogaat oudere broer in voor een fake vaderfiguur in de vorm van de agressieve ex-bajesklant Combo, een racist die vijf keer per zin ‘fuck’ zegt? Waarom loopt alles uiteindelijk als in een klassiek noodlotsdrama uit de hand? Omdat het kookt en overkookt.

Vergis je niet. Dit is voor regisseur Meadows bepaald niet de makkelijkste manier om met zijn jeugdzonden af te rekenen. Hij analyseert zijn meeloopgedrag en dat van anderen meedogenloos met bijtende humor. Hij vraagt zich af, zoals in eigenlijk al zijn films, met wat voor voorbeelden opgroeiende jongens zich moeten identificeren en tilt daarmee het verhaal als initiatierite uit boven een voor de hand liggend verweerschrift. Daarvoor heeft de film bovendien te veel emotionele impact, te veel wanhoop, en ook te veel ambitie.

This is England werkt als een tijdmachine en als een politieke spiegel. Hij zegt iets over sentimenten die ook voor een hedendaags en een Nederlands publiek meer dan herkenbaar kunnen zijn: over hoe de politiek de maatschappelijke angst voedt en daarmee een hele samenleving kan ondermijnen.