Zelfs een Batman kan de moderne chaos niet aan

De nieuwste film over de tobbende vleermuisheld Batman, die morgen in première gaat, is duisterder dan alle voorafgaande. Dat is een trend. Hollywood als barometer voor het humeur van een natie.

Donker is de modekleur in Hollywood. Van Harry Potter tot The Incredible Hulk en van I Am Legend tot The Dark Knight – de grootste blockbusters van de afgelopen jaren hebben een grimmige ondertoon. Zelfs de nieuwe animatiefilm van Pixar, WALL-E, die volgende week in omloop komt, is donkerder van toon dan alle vorige, met een door vuilnis overwoekerde aarde en een gedegenereerde mensheid.

The Dark Knight, de nieuwe Batmanfilm van regisseur Christopher Nolan, spant de kroon, zowel in donkerte als wat succes betreft. De film leverde in zijn eerste weekend in de Verenigde Staten het recordbedrag van ruim 155 miljoen dollar (97,5 miljoen euro) op. Daarmee heeft hij zijn budget van 150 miljoen al terugverdiend, nog voor hij in de rest van de wereld is uitgekomen.

Regisseur Nolan toonde in Memento en The Prestige al zijn interesse voor de duistere kanten van de mens, in plots vol geheimen en personages die bereid zijn om te doden om die geheimen te bewaren dan wel te ontsluieren. Het verschil met The Dark Knight is de omvang van de productie. Films met een dergelijk budget (bijna vier keer dat van The Prestige) worden niet gemaakt naar de smaak van de regisseur, maar naar de smaak van het publiek.

Hollywood is altijd een betrouwbare graadmeter voor het Amerikaanse humeur geweest. Als in de jaren vijftig de fatsoensnormen beginnen te knellen, krijgt de burger melodrama’s voorgeschoteld waarin filmsterren met die normen worstelen. Als de burger zich daar in de jaren zestig van bevrijd heeft, krijgt hij de schaduwzijden daarvan te zien in films met onsympathieke en immorele hoofdpersonen, zoals Hud met Paul Newman als ploert: een groot kassucces. In de jaren van Watergate en Vietnam gaan de grote films over de onbetrouwbare kanten van de overheid.

En nu? Nu is het bioscooppubliek nerveuzer en onzekerder dan ooit. Zeker na de voor de meeste Amerikanen onverhoedse en raadselachtige aanslagen van 11 september 2001 in de VS. Grote films gaan sindsdien over ongrijpbare gevaren in een onpeilbare en gevaarlijke wereld. In de jaren zeventig werd een doorsnee Amerikaan (liefst Robert Redford) nog achtervolgd door premiejagers van zijn eigen overheid, de CIA of grote bedrijven. Nu wordt (in Babel) een willekeurige Amerikaan neergeschoten in een toeristenbus in Marokko, uit een geweer van een Japanse zakenman, afgeschoten door een Berbers jongetje, waarna de Amerikaanse luchtmacht uitrukt om het hele dorp van de kaart te vegen.

Wie kan dat nog overzien? Niemand – en dat is de moderne angst waar Hollywood op inspeelt. De wereld is één grote chaos. En zelfs een superheld kan dat niet in zijn eentje oplossen.

Vervolg Batman: pagina 8

Joker heeft maar één missie: chaos creëren

De hoofdpersoon van The Dark Knight is niet Batman, maar The Joker, de laatste rol van de dit jaar overleden Heath Ledger. The Joker is een man met een masker in plaats van een gezicht, zonder verleden, zonder naam, zonder traceerbare vingerafdrukken of DNA-profiel. En hij heeft maar één missie: chaos creëren in Gotham City. Waarom? Omdat hij het leuk vindt. The Joker steekt een reusachtige stapel bankbiljetten in brand, om de boeven te laten zien dat hebzucht in elk geval niet zijn motief is – dat motief zou het bioscooppubliek wel begrijpen. Maar The Joker is een anarchist. „Ik ben een hond die achter de auto’s aanrent. Hij zou niet weten wat hij ermee moest als hij er eentje te pakken kreeg. Maar hij gaat er toch achteraan.”

Wie denkt dat er met deze Joker te lachen valt, vergist zich. Heath Ledger verzorgt de grimmigste uitvoering van Batmans grootste vijand. Nolan heeft het burleske geweld uit de films van Quentin Tarantino en de Die-Hardfilms met Bruce Willis, waardoor Batmanfilms uit de jaren negentig, van Tim Burton en Joel Schumacher sterk beïnvloed waren, voorgoed achter zich gelaten. Het is menens, en het is nog maar de vraag of de nette mensen het zullen overleven.