‘Serviërs willen zich in EU inkopen’

Veel Bosniërs in Nederland zijn opgelucht over de arrestatie van Radovan Karadzic, maar ze zijn ook sceptisch. „Wij denken dat Servië dit weer doet uit eigenbelang.”

Historisch nieuws voor het Bosnische volk, noemt boekhouder Muhamed Metalsi (35) de aanhouding van de Bosnisch-Servische leider Radovan Karadzic in de Servische hoofdstad Belgrado. „Een stuk bevrijding. Hij is toch een van de grootste misdadigers ter wereld.”

Metalsi, in zijn vrije tijd voorzitter van de Bosnische culturele stichting Mamus in Utrecht, vond het frappant dat Karadzic in Belgrado werkte als arts. „Dat bewijst wel dat hij niet goed bij zijn hoofd is. Hij dacht dat de wereld hem zou vergeten.”

„Karadzic is voor veel Bosniërs de personificatie van de duivel”, zegt Ernad Cilasevic (27), in Nederland sinds 1993 en werkzaam bij een IT-bedrijf. „Hij dreigde al in ’90-’91 met uitroeiing en massamoorden.” Het dorp waar hij vandaan komt, Zvornik in Oost-Bosnië, werd volgens hem aangevallen aan het begin van de Bosnische oorlog, op 8 april 1992. „Sindsdien zijn 2.500 tot 3.000 mensen vermoord. Of ze staan te boek als vermist.”

Terwijl de Bosnische hoofdstad Sarajevo feestvierde na de bekendmaking van het nieuws, klinkt bij veel Bosniërs in Nederland toch enige scepsis door. „Uiteraard zijn wij opgelucht”, zegt Admira Fazlic (27), woordvoerder van het BiH-platform voor burgers uit Bosnië-Herzegovina. „Maar we kunnen niet met blijdschap reageren. Eerst willen we hem in Den Haag zien [bij het Joegoslavië-tribunaal] en we wachten nog op [oud-legerleider] Mladic. En op alle andere oorlogsmisdadigers die in het Westen geen naam hebben, maar wel vrij rondlopen in Bosnië-Herzegovina.”

Fazlic heeft bovendien het idee dat Servië zich met de arrestatie wil inkopen in de Europese Unie. „Doet Servië dit nu echt omdat ze willen dat een oorlogsmisdadiger bestraft wordt? Wij denken dat Servië dit weer uit eigenbelang doet.” Samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal is de belangrijkste voorwaarde die de Europese Commissie aan een Servisch lidmaatschap heeft gesteld.

Hoeveel Bosniërs precies in Nederland wonen is volgens LIZE, een belangenorganisatie voor Zuid-Europese gemeenschappen, moeilijk te zeggen. Veel Serviërs, Bosniërs en Kroaten zijn in de jaren negentig geregistreerd als ‘ex-Joegoslavisch’. Er is niet bijgehouden hoeveel Bosniërs zijn teruggekeerd. Boudewijn Sittrop van LIZE schat het aantal Bosnische moslims op 30.000 en het aantal Servische en Kroatische Bosniërs op 20.000.

De veelal goed geschoolde moslims zijn gekomen na het uitbreken van de oorlog in 1992, zegt hij. Eerder had Nederland al een Servische en Kroatische gastarbeidersgemeenschap. „Na ’92 sloten Servische en Kroatische Bosniërs zich aan bij de Servische en Kroatische gemeenschap. De Bosnjaks [Bosnische moslims, red.] hebben nieuwe organisaties opgericht.” Maar Admira Fazlic benadrukt dat bij haar BiH-platform niet alleen moslims zijn aangesloten. „In Bosnië waren niet alleen moslims slachtoffer maar ook joden, katholieken, protestanten, en Roma. Alle niet-Serviërs. Ik spreek namens alle normale mensen uit Bosnië.”

Bosnische Serviërs hebben gemengde gevoelens bij de arrestatie van Karadzic, zegt Predrag Vitkovic, bestuurslid van LIZE namens de Servische gemeenschap. „Ik heb zelf niet veel met hem op. Maar veel mensen zagen hem toch als iemand die opkwam voor de belangen van de Bosnische Serviërs. Zij denken: Als ónze leiders terecht moeten staan, waarom dan ook niet de andere?” Onlangs sprak het Joegoslavië-tribunaal de Bosnische commandant Naser Oric vrij. Vitkovic: „Die is verantwoordelijk voor de moord op meer dan 3.000 Serviërs rondom Srebrenica. Waarom gaat hij vrijuit? Het tribunaal lijkt meer het resultaat van de politieke verhoudingen in de wereld dan gericht op waarheidsvinding en verzoening van de volkeren op de Balkan.”

De Bosnisch-Servische journalist Goran Trkulja zegt dat veel Bosnische Serviërs het zo zien. Trkulja, die sinds 1992 in Nederland woont en drie jaar voor diverse media het Joegoslavië-tribunaal heeft verslagen, is altijd al kritisch over het Servische regime. Maar hij heeft wel enig begrip gekregen voor dit standpunt, zegt hij. „Van de 160 aangehouden oorlogsmisdadigers is de grote meerderheid Servisch. Er zijn misschien dertig Kroaten en twee moslims van wie bij wijze van spreken anderhalf is vrijgesproken. Dat is moeilijk te verkroppen.”

Trkulja was in Bosnië toen het nieuws over de aanhouding van Karadzic bekend werd, en is daar nog steeds. Hij denkt niet dat er hevige rellen zullen uitbreken onder Bosnische Serviërs. „Veel voormalige aanhangers hebben hem de rug toegekeerd. Niemand wil zich identificeren met een verliezer. Als ze het jammer vinden dat hij gearresteerd is, zullen ze het meestal niet zeggen.”

Zelf is hij blij dat Karadzic zal worden berecht. „Dertien jaar is er een kat-en-muisspel gespeeld. Daardoor heeft Karadzic een positie gekregen van martelaar en symbool van de Bosnische Serviërs die hij niet verdient. Dan denk ik: goed dat hij gepakt is, dan horen we wat hij te zeggen heeft. Anders kunnen de Serviërs een mythe om hem heen blijven bouwen.”