Rechters zien niets in reorganisatie

Rechtbanken moeten meer samenwerken en rechters moeten worden ‘uitgeleend’.

De belangenvereniging van officieren van justitie en rechters ziet er niets in.

De ingrijpende reorganisatie van de rechtbanken, zoals minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) die voorstelt, bedreigt mogelijk de onafhankelijke positie van de rechter. Dat staat in een ongebruikelijk scherp advies van de NVvR, de belangenvereniging voor rechters en officieren van justitie aan de minister. Het advies is nog niet openbaar gemaakt. Volgens de NVvR is het voorstel van Hirsch Ballin „symptoombestrijding” met „lapmiddelen”. De mogelijkheid die de Raad voor de Rechtspraak en rechtbankbesturen krijgen om met rechters te schuiven, is volgens de NVvR „riskant” voor de onafhankelijkheid van de rechter.

De minister wil onder meer dat rechtbanken meer samenwerken bij complexe of weinig voorkomende zaken, zoals financiële misdrijven. Als een rechtbank capaciteitsproblemen heeft, kunnen zaken of rechters naar een andere rechtbank in dezelfde regio worden overgedragen. Doel is om de „efficiency te vergroten”. Hirsch Ballin had het wetsvoorstel naar verschillende instanties gestuurd voor advies.

De problemen die de minister wil oplossen bestaan, erkent Piet Wiegman, maar de oplossingen zijn verkeerd. Wiegman is kantonrechter en NVvR-bestuurslid. Hij schreef mee aan het advies aan de minister.

Zijn rechters niet gewoon bang hun beschermde positie te verliezen?

„Nee. Die gevoelens zijn er onder rechters natuurlijk wel. Maar ook in ons voorstel blijft niet alles bij het oude. Integendeel. Rechters zullen over hun eigen horizon heen moeten stappen. Verhuizingen zijn niet uitgesloten. Wij zullen die discussie met onze leden graag aangaan. Alleen vinden wij dat je vanuit een visie veranderingen moet doorvoeren.”

Wat is uw visie dan?

„Het verschil tussen de kleinste en grootste rechtbanken van het land is ruwweg een factor tien. Toch zijn ze allemaal georganiseerd volgens hetzelfde model, en moeten ze allemaal dezelfde zaken kunnen behandelen.

„Aan die onevenwichtigheid moeten we wat doen. Eerst willen we kijken of de locaties van rechtbanken nog wel aansluiten bij maatschappelijke behoeften. In belangrijke streekcentra, zoals Tilburg en Almere, ontbreken nu rechtbanken. Mensen gaan daar heen om te winkelen en andere zaken te regelen. Ze zouden daar ook hun recht moeten kunnen halen.

„Om die ‘gerechtelijke kaart’ van Nederland opnieuw in te richten, moet je eerst bedenken welk minimumpakket elke rechtbank in Nederland de burger moet bieden. Dan weet je ook hoe groot een rechtbank moet zijn. Ingewikkelde en specialistische rechtspraak kan je dan bij een paar rechtbanken concentreren.”

Waarom is dat niet gedaan?

„De minister was van plan dit jaar een voorstel te doen voor zo’n gerechtelijke kaart. Dat idee is losgelaten, waarschijnlijk konden de rechtbankbesturen en de Raad voor de Rechtspraak er geen overeenstemming over bereiken. Het is een belangenstrijd. Kleine rechtbanken hebben geen zin zichzelf op het menu te zetten. Grote rechtbanken willen niks erbij. Eigenlijk zegt elke rechtbank: onze schaal is ideaal.”

Maar het voorstel van de minister is toch juist bedoeld om rechters daar te krijgen waar ze nodig zijn?

„Om toch het werk te kunnen blijven doen, zijn rechtbanken nu al samenwerkingsverbanden aangegaan, maar dat zijn allemaal hapsnap-oplossingen. Dit voorstel wil die oplossingen bestendigen. De verantwoordelijkheid voor het verdelen van menskracht en specialisaties wordt neergelegd bij rechtbankbesturen en de Raad voor de Rechtspraak en zo gereduceerd tot een probleem van logistiek en bedrijfsvoering. Dat is verkeerd. De wetgever moet die taak niet uitbesteden, maar er een politieke visie over ontwikkelen.”

De NVvR vreest voor de onafhankelijkheid van de rechter. Waarom?

„Als rechtbankbesturen en de Raad voor de Rechtspraak de bevoegdheid krijgen rechters over te plaatsen, dan creëer je mogelijkheden voor oneigenlijk gebruik, zoals het oplossen van arbeidsconflicten door overplaatsing. We hebben in Frankrijk, Italië en de VS al gezien dat overplaatsing werd gebruikt om invloed uit te oefenen op de inhoud van de rechtspraak. Daar moeten we niet naar toe.”

Het advies is te lezen via nrcnext.nl