Nuttige behoedzaamheid van de oude garde

Uitlevering van Mladic mag Belgrado niet worden kwijtgescholden als beloning voor de arrestatie van Karadzic, vindt Norbert Mappes-Niedek.

Begrijpen wij de wereld wel? Net veertien dagen regeert in Belgrado weer de partij van de voormalige krijgsheer Slobodan Milosevic, en daar wordt al, na twaalf jaar, eindelijk diens voornaamste bondgenoot gearresteerd. Daaróm juist, zeggen kenners uit de regio. Niemand kan namelijk beter aan de eisen van het VN-tribunaal in Den Haag voldoen dan de nieuwe Servische minister van Binnenlandse Zaken, want hij was indertijd perswoordvoerder van Milosevic. „In ons deel van de wereld wordt ofwel de ene persoon tegen de andere ingeruild, ofwel de ene politiek tegen de andere”, heeft de Bulgaarse kenner van de recente geschiedenis Dimitrov eens gezegd. Nieuwe mensen die tegen de oude politiek gekant waren, zijn gedoemd de fouten van hun voorgangers te herhalen. Servië biedt daarvan treurige voorbeelden: de onlangs afgeloste regeringsleider Vojislav Kostunica – een nieuwe man – stond op het punt zijn land weer naar het isolement te voeren waaruit hij het ooit had willen bevrijden. Werkelijk iets nieuws tot stand brengen kunnen alleen de oude, belaste figuren. Dat is meer een kwestie van macht dan van psychologie. Nieuwe mensen met een nieuw beleid zijn een gevaar voor iedereen die bij het oude regime betrokken was. De oude garde daarentegen gaat, alleen al uit zelfbescherming, veel behoedzamer te werk.

De wet dat nieuwe mensen altijd weer gedoemd zijn het oude te herhalen, werpt een schaduw over het succes dat de beschaafde wereld met de aanhouding van Radovan Karadzic heeft behaald. Het westerse Joegoslavië-beleid is er immer sinds lang op gericht de belaste krijgsheren hun macht te ontnemen en politiek uit te schakelen. Karadzic was zelf in 1995 het eerste slachtoffer van dat beleid: met die extremist wenste de regering-Clinton niet te onderhandelen; zij koos in zijn plaats Slobodan Milosevic. Vervolgens kwam het Westen tot de conclusie dat ook Milosevic „het probleem en niet de oplossing” was, en legde zich erop toe de Servische president buitenspel te zetten. Karadzic en Milosevic verdwenen – maar hun geest bleek hardnekkig. De Bosnische Serviërs worden thans geregeerd door een man die indertijd een onverzoenlijke tegenstander van Karadzic was, maar juist daarom nooit hardop zou durven zeggen wat hij van zijn doodsvijand vindt. Nee, de strijd tegen de krijgsheren in krijtstreeppak heeft niet louterend gewerkt; hij heeft alleen maar alle opvolgers met een loodzware last opgezadeld.

Dat oorlogsmisdadigers worden vervolgd, wordt door dat inzicht niet minder juist – integendeel. Pas de pragmatische houding ten aanzien van de Milosevic-socialisten maakt het mogelijk hen te vervolgen. Voor het eerst geldt niet meer het adagium dat wie één mens vermoordt, in de gevangenis terechtkomt, en dat wie er honderdduizenden vermoordt, een ereplaats krijgt in de geschiedenis. Slechts als de schuldigen bestraft worden, kunnen wij hopen op verzoening van de tegenstellingen tussen de naties van het voormalige Joegoslavië. De politiek is intussen het middel waardoor die gerechtigheid vrij baan krijgt, en daarbij mag men tactisch te werk gaan. Zowel het Hof in Den Haag als de EU heeft in het geval van Servië uiteindelijk een bruikbaar evenwicht gevonden tussen ethische beginselen en tactische vereisten.

Wie de politiek opvat in termen als schuld en boete, zou in de verleiding kunnen komen Belgrado voor deze stap te belonen door het de uitlevering van Ratko Mladic kwijt te schelden. Maar dat zou tactisch en ethisch een grote fout zijn. Karadzic is aangehouden omdat de nieuwe, nog instabiele regering successen nodig heeft. Successen, dat wil zeggen dat Europa Servië steunt en dichter naar zich toe haalt. Als Mladic nu óók gepakt werd, zou de opluchting des te groter zijn. Niemand heeft serieus tegen de aanhouding van Karadzic geprotesteerd, ook zijn vroegere aanhangers niet. De radicalen in de oppositie hebben dit jaar al twee verkiezingen verloren. De socialisten zitten nu met de democraten in hetzelfde schuitje: leunen zij naar de verkeerde kant, dan liggen ze in het water. Nog even volhouden, en Servië heeft het voor elkaar.

Norbert Mappes-Niedek is publicist over Oostenrijk en de Balkan.