Het homohuwelijk hoort bij de wet, ook op de Antillen

De Antilliaanse minister Leeflang verzet zich tegen gelijke rechten voor homokoppels. Dat moet van haar achterban, is het vermoeden. Maar wet gaat boven cultuur.

Een lesbisch stel probeert in de zomer van 2007 op Curaçao een ziektekostenverzekering te regelen. Een van hen wil haar echtgenote en minderjarig kind laten meeverzekeren. Het stel is getrouwd, in Nederland.

De directeur van de Antilliaanse Bureau Ziektekostenvoorzieningen (BZV), Victor Monk, weet het even niet meer. Kan dat wel, een gehuwd homopaar inschrijven voor deze algemene Antilliaanse voorziening? Homostellen kunnen zich inschrijven in het bevolkingsregister van de Nederlandse Antillen, maar kunnen ze zich ook als stel verzekeren, vraag hij zich af.

Op 29 augustus 2007 vraagt hij advies aan de minister van Volksgezondheid van de Nederlandse Antillen, Omayra Leeflang. Na antwoord van Leeflang stuurt het bureau op 31 januari 2008 bericht aan een van de vrouwen. „Het spijt ons u te moeten mededelen dat wij op basis van dit schrijven [het advies van Leeflang, red.] uw partner niet kunnen inschrijven.” Partners van gelijk geslacht als getrouwd inschrijven in het bevolkingsregister, dat mag. Maar daaraan juridische consequenties verbinden, dat doet Leeflang liever niet.

Terwijl dat wel zou wel moeten, oordeelde de rechter vorige week in Willemstad. „De erkenning van de huwelijksakte houdt tevens erkenning in van de rechtsgevolgen van de huwelijksakte”, aldus de uitspraak.

Leeflang is het er niet mee eens en kondigde gisteren hoger beroep aan. Je hebt huwelijken, en je hebt huwelijken, luidt haar standpunt. Een huwelijk volgens het Antilliaans Burgerlijk wetboek een verbintenis tussen een man en een vrouw, aldus Leeflang. De vraag is nu of een homohuwelijk, „dat in één van de landen dus niet formeel is gedefinieerd als huwelijk, de wetgeving in een ander land van het Koninkrijk buiten werking zet”, zei ze gisteren tegen de Wereldomroep.

In het advies van Leeflang aan het Bureau Ziektekostenvoorzieningen, van 17 december 2007, schreef ze ook dat verschillende onderdelen van het Koninkrijk bevoegd zijn een „onderdeel van het recht in verschillende zin in hun wetgeving te regelen” als er „fundamenteel verschillende maatschappelijke opvattingen heersen”.

Sinds de invoering van het homohuwelijk in Nederland, in 2001, hebben homo’s er problemen mee op de Antillen. Charlene Oduber en Esther Lamers, een ander homo-echtpaar, gingen door tot aan de Hoge Raad om opgenomen te worden in het bevolkingsregister op Aruba. Het eiland verzette zich, maar kreeg vorig jaar ongelijk van de Hoge Raad.

En dat arrest is ook van toepassing in deze zaak, meent de rechter in Willemstad bij de kwestie over inschrijving bij het verzekeringsbureau. Uit het arrest blijkt dat er best verschillende maatschappelijke opvattingen kunnen heersen binnen het koninkrijk, maar dat wil niet zeggen dat de Antillen een in Nederland gesloten homohuwelijk aan hun laars kunnen lappen. De Antillen moeten „de rechtsgevolgen van elkaars uitspraken en authentieke akten aanvaarden”, aldus de Hoge Raad. Op de eilanden kunnen dus wel degelijk rechten worden ontleend aan een in Nederland gesloten homohuwelijk (zoals het meeverzekeren van een partner) „ook indien die rechtsgevolgen niet aansluiten bij de plaatselijke opvattingen”, voegt de Raad toe.

Na het arrest zegde Aruba vorig jaar Hirsch Ballin toe het homohuwelijk te respecteren. Getrouwde paren kunnen er dus rechten aan ontlenen. Het is echter niet mogelijk dat homo’s trouwen op Aruba, net als op Curaçao.

André van Wanrooij, voorzitter van de Homo Lesbische Federatie Nederland, verbaast zich dat minister Leeflang in beroep gaat. „Ze zegt dat het een principiële kwestie betreft, maar lees dan het arrest eens. Weet Leeflang soms niet wat de Hoge Raad is?”

„Ze wil tot het uiterste gaan”, zegt Norman Serphos van het Antillenhuis in Den Haag. „Dat is niet vreemd. Het is een gevoelige kwestie. Het ligt cultureel anders op de Antillen. Men is daar niet zo open wat het homohuwelijk betreft.” Hij vermoedt dat Leeflangs achterban haar deze opdracht meegeeft. „Ze moet wel.”

Serphos verwacht dat de discussie weer zal oplaaien als Saba, Sint Eustatius en Bonaire ‘openbaar lichaam’ worden, een status vergelijkbaar met die van een Nederlandse gemeente.

Staatssecretaris Ank Bijleveld (Koninkrijksrelaties, CDA) reisde vorige maand naar Bonaire om uit te leggen wat er gebeurt als de kleine Antillen tot Nederland gaan behoren. „Het is niet ons plan om uw cultuur hier weg te nemen”, zei ze, toen een man haar vroeg of „wetten over abortus, euthanasie, homohuwelijk en drugs” ook op Bonaire worden ingevoerd. „Maar”, zei ze ook, „als u op termijn alle Nederlandse wetten gaat invoeren dan horen deze daar ook bij.”

Voor Curaçao en Aruba gelden andere regels. Zij krijgen een status aparte en worden een autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden.

Het procederen is schadelijk voor de homoseksuele koppels op de Antillen, stelt Van Wanrooij. „De strategie voor homo’s is juist om zo min mogelijk te procederen. Zodra je naar de rechter stapt, sta je met je naam in alle kranten van de Antillen.”

Dat overkwam ook Oduber en Lamers op Aruba. Ze werden „weggepest” en vertrokken weer naar Nederland.

Voor minister Leeflang blijft het een principiële zaak, zo zei ze gisteren tegen de Wereldomroep. „Belangrijker is de algemene reikwijdte van deze beslissing. Moeten we straks abortus waarvoor we niet gekozen hebben, euthanasie waarvoor we niet gekozen hebben, en allerlei andere landelijke wetten uit Nederland aanvaarden? Moeten die gaan gelden hier?”

Meer over de ontmanteling van het land de Nederlandse Antillen op nrc.nl/antillen

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Aruba

In het artikel Het homohuwelijk hoort bij de wet, ook op de Antillen (23 juli, pagina 3) staat dat Curaçao en Aruba een status aparte krijgen en een autonoom land worden binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Bedoeld is Curaçao en Sint Maarten. Aruba heeft sinds 1986 een status aparte.