De zonde, de zondaar en de psychopriester

De kracht van de Dr. Phil Show zit in zijn formule. Het thema en de mensen zijn iedere dag anders, maar het basisrecept is altijd dit: neem iets moreel verwerpelijks, nodig de grootste zondaar die je kunt vinden uit als studiogast en laat een psycholoog hem met een goede portie voorkennis en een paar retorische vragen ‘ontmaskeren’. Het resultaat is een in marketingtechnisch opzicht geniaal format dat de elementairste behoefte van de gemiddelde mediaconsument bevredigt, zoals ook een doorsnee James Bond-film dat doet: er is een Kwaad, er is een Held en na vijftig minuten heeft Dr. Phil gewonnen.

Conform het script.

Gisteren, in de aflevering op RTL 5, ging dat ongeveer als volgt. De zonde van de avond was ‘bedriegen’ en de dader was zwendelaar Fred – een pathologisch leugenaar die zich in zijn leven onder meer heeft voorgedaan als directeur van het Rode Kruis om donaties te kunnen collecteren, en als priester om een zakcentje bij te kunnen verdienen met het zogenaamd inzegenen van huwelijken. Hij was naar de Dr. Phil Show gekomen om boete te doen tegenover heel televisiekijkend Amerika en twee van zijn slachtoffers: Gene en Maria – een stel dat door hem ‘in de echt’ was verbonden en dus moest aankijken tegen een illusoir huwelijksportret op hun schouw. Fred was nu „tot inkeer” gekomen en had zelfs een boek geschreven, waarmee hij mensen wilde waarschuwen tegen oplichters zoals hij.

Natuurlijk bleek – na een stevige ondervraging van Dr. Phil – al gauw dat Freds intenties een stuk minder Moeder Theresa waren dan hij ze voordeed en je hoefde geen mensenkenner te zijn om te zien wat dan wél zijn motief was om op tv te komen: het boek was zijn nieuwste zwendel en de Dr. Phil Show een perfecte manier om gratis reclame te scoren op prime time television.

En denk nu niet dat de redactie van Dr. Phil dát niet heeft geweten. Sterker nog, ik ben er honderd procent van overtuigd dat zwendelaar Fred tijdens de screening is geselecteerd op zijn onheuse bijbedoelingen. Want laat hier geen misverstand over bestaan: het oogmerk van de Dr. Phil Show is niet om mensen met psychische problemen daadwerkelijk te helpen of tot inkeer te brengen met een paar Freudiaanse wijsheden, net zomin als het van belang is of de kijker thuis er iets van opsteekt of niet.

Nee, het enige doel van de Dr. Phil Show is het creëren van een reputatie ter meerdere glorie van de tv-psycholoog. Alles aan het programma – van de leader tot de gasten – is zo opgezet dat het maar één boodschap ademt: Dr. Phil knows best. Dus hoe extremer, moraallozer en koppiger de patiënt in de stoel, hoe beter – daar wordt het contrast met de rechtschapenheid van ridder Phil alleen maar groter van.

Dat is ongeveer de formule waarmee Dr. Phil is uitgegroeid tot een moderne psychopriester, die – zoals iedere priester – de zondaar ‘helpt’ in ruil voor macht. Alleen bestaat zijn gevolg niet uit kerkgangers, maar uit kijkcijfers – en verkoopt hij geen Bijbels maar bestsellers met titels als Self Matters en Family First. En niet zonder succes: Philip McGraw behoort met een jaarsalaris van rond de dertig miljoen dollar inmiddels tot de dertig best verdienende beroemdheden van de Verenigde Staten.

Plots ontvouwde de grootste ironie die ik in lange tijd op televisie heb mogen aanschouwen, zich gisteravond voor mijn ogen: hoe meer zwendelaar Fred door Dr. Phil werd ontmaskerd als een ordinaire oplichter die zijn boekje probeerde te slijten, des te minder ik het verschil tussen beide heren nog zag. Ze waren elkaars reclamezuil geworden: Fred was eindelijk op teevee en beloofde en plein public het door hem verpeste huwelijk van Gene en Maria te vergoeden met de „eerste tienduizend dollar” die hij met het boek zou verdienen. Waarop Dr. Phil quasigeschokt de camera inkeek, zijn hoofd schudde en de kijker, zoals altijd, „voor meer informatie” naar zijn website verwees.

Webshop, bedoel ik.