Frankrijk wordt een voorbeeldig land in Europa, zegt Sarkozy

Met de kleinst denkbare meerderheid hebben Franse parlementariërs ingestemd met een wijziging van de grondwet. „Een overwinning van de democratie”, aldus Sarkozy.

Nicolas Sarkozy heeft gegokt en gewonnen, nét aan. Met de grondwetswijzing die de verzamelde Franse volksvertegenwoordigers gisteren in het paleis van Versailles met de benodigde zestig procent plus één stem aannamen, boekt de president een nipte politieke overwinning.

En hij zette een grote symbolische stap: staatsrechtelijke vernieuwing stond immers op het lijstje grote hervormingen dat hij bij zijn aantreden beloofde. Met een grote S erbij van sensibel. Staatsrechtelijke hervormingen zijn altijd heel gevoelige materie in Frankrijk: in 1873 werd zelfs de Derde Republiek met slechts één stem verschil ingevoerd.

Sinds 1958 is de Franse grondwet 24 keer gewijzigd, maar nog niet eerder werden zo veel artikelen in één keer herschreven: 33 van de 89, ruim eenderde.

Ook in staatsrechtelijk opzicht zijn de aanpassingen geen kleinigheden, al moet in de komende jaren blijken hoe groot de praktische gevolgen zijn. Constitutioneel schuift de atypische Franse democratie – met zijn ongekend machtige president – een klein stukje op naar het machtsevenwicht dat elders in Europa meer gebruikelijk is. Het parlement krijgt meer invloed en de macht van de president wordt begrensd. Zo kan hij niet meer eindeloos herkozen worden. Bij belangrijke benoemingen, beslissingen over langdurige buitenlandse militaire uitzendingen en bij grote hervormingen kan hij niet meer buiten het parlement om opereren.

In politiek opzicht was dit een spannend avontuur. Zoals altijd moest de regering van premier Fillon het plan-Sarkozy door het parlement helpen. Maar tot het laatste moment was het onzeker of het voorstel in het Franse Congres – Assemblée nationale en Senaat bijeen – in het paleis van Versailles op de benodigde zestig procent meerderheid kon rekenen.

Ook afgelopen weekeinde sputterden nog een tiental leden van Sarkozy’s eigen regeringspartij UMP tegen – net te veel, naar het leek. De oppositie, aangevoerd door de socialistische eerste secretaris François Hollande, rook de kans om Sarkozy zijn eerste grote nederlaag toe te brengen en kondigde aan tegen te stemmen.

Het werd uiteindelijk een nipte meerderheid van 539 stemmen vóór. Parlementsvoorzitter Accoyer (UMP) die zich normaal van stemming onthoudt, en één socialist, ex-minister Jack Lang, stemden voor en gaven de doorslag.

Voor Sarkozy was het feest. Stijlvast en met enig geluk bevestigde hij met de grondwetswijziging zijn imago als hervormer die risico durft te nemen. Ook in zijn eigen politieke kamp zien sommigen hem daarom als enigszins wilde gokker. Van zijn geestverwanten Pompidou en Chirac tot de socialist Mitterrand, hadden presidenten in het verleden bij vergelijkbare onzekerheid hun grondwetshervormingen gestaakt voordat het op een stemming aankwam. Sarkozy bleef bellen met weigerachtige partijgenoten – uiteindelijk hielden zes tegenstemmende UMP’ers stand tegen zijn druk. Sommigen zien in zijn hardnekkigheid een gebrek aan democratisch temperament.

Vanuit Ierland, waar hij op bezoek was, gebruikte Sarkozy een andere formule. Volgens hem heeft het „kamp van de beweging, verandering en modernisering opnieuw gewonnen van het kamp van het immobilisme, de rigiditeit en het sektarisme”. Hij presenteert de grondwetshervorming als ,,overwinning van de democratie” waarmee Frankrijk weer een beetje meer een „voorbeeldig land in Europa” wordt. Sarkozy lijkt te redeneren dat een aanpak van aanvallen en volhouden nodig is om verzet tegen hervormingen in Frankrijk te breken.

Sarkozy’s overwinning brengt de grootste oppositiepartij, de Parti socialiste weer wat verder in de problemen. De afgelopen weken hadden de socialisten moeite hun verzet uit te leggen. Volgens fractieleider Ayrault deed Sarkozy te weinig en te laat concessies. Zo bood hij op de valreep aan wettelijk te garanderen dat de oppositie evenveel spreektijd zal krijgen als de president en de meerderheid samen op radio en tv. Dat was wel een eis van de socialisten, maar volgens Ayrault was het bijvoorbeeld belangrijker dat Sarkozy niet de kieswijze van de Senaat aanpast. Die leunt door oververtegenwoordiging van het platteland chronisch naar rechts. En de PS meent dat Sarkozy, die straks als eerste Franse president sinds 1873 zelf het parlement mag toespreken – zonder in debat te treden – juist meer macht krijgt.

Het parlement wint aan macht, de president wordt begrensd, zeggen deskundigen van rechts én links. Premier Fillon onderstreepte gisteren dat deze hervormingen al jaren juist door de PS bepleit werden. Een aantal jongere socialistische gedeputeerden bekritiseert de PS-strategie van frontale oppositie tegen Sarkozy. Ze constateren dat de PS nauwelijks gewicht heeft in het politieke debat.