Eerste proces op Guantánamo Bay is een testcase

Met argusogen wordt het eerste proces gevolgd tegen een terreurverdachte op Guantánamo Bay. „Dit is de eerste keer dat we het systeem kunnen testen.”

Gestoken in zijn kakikleurige gevangenispak sprak Salim Ahmed Hamdan (31) gisteren de woorden ‘not guilty’. Maar volgens de Amerikanen was de Jemeniet toen hij in november 2001 werd opgepakt in Afghanistan met twee raketten in de auto op weg naar het front. Hij zou een vertrouweling zijn van Osama bin Laden, de leider van Al-Qaeda.

Gisteren begon het proces tegen Hamdan, de eerste rechtszaak op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay. Hamdan wordt beschuldigd van samenzwering met terrorisme als doel, en van materiële steun aan terreurorganisaties. Als hij wordt veroordeeld kan hij levenslang krijgen.

Volgens zijn advocaat, luitenant Charles Swift, was de Jemeniet „een gewone chauffeur en automonteur”. Een van de vele die Bin Laden in dienst had. Hamdan, vader van twee dochters, had het salaris van 200 dollar per maand nodig, zei Swift.

Het proces tegen Hamdan is van groot belang omdat het de eerste rechtszaak is op Guantánamo Bay, waar naar schatting nog 280 man gevangen zitten, van wie er 70 berecht zullen worden. Als dit proces is beëindigd zal dat tegen Khalid Sheik Mohammed beginnen, de man die zelf zegt dat hij het brein is achter de aanslagen van 11 september 2001.

Deze eerste zaak zal dan ook met argusogen worden gevolgd. Mensenrechtenorganisaties willen weten of het proces eerlijk zal verlopen. Rechter Keith Allred liet gisteren al weten geen bewijs toe te laten dat bestaat uit verklaringen die Hamdan onder zware druk heeft afgelegd toen hij gevangen zat in Afghanistan. Daar was hij geboeid geweest aan handen en voeten, in isolement gevangen gehouden en vervolgens tot praten gedwongen. De verklaringen die hij toen aflegde, „onder zeer dwingende omstandigheden” aldus de rechter, zijn nu buiten de orde van het proces geplaatst.

Ook bestaan bij organisaties voor de mensenrechten twijfels over de manier waarop de rechtsprekende commissies functioneren. Hamdan krijgt geen inzicht in alle bewijzen tegen hem en de communicatie met zijn advocaat is niet vertrouwelijk. Bovendien zijn – op de verdachten na – alle deelnemers, van rechters tot jury, militairen en in dienst van het Amerikaanse ministerie van Defensie.

Rechter Allred drukte de juryleden gisteren op het hart „onafhankelijk” te blijven. „U moet zonder voorbehoud het bewijs aanhoren. De verdachte is onschuldig tot het tegendeel is bewezen.”

De zitting vindt achter gesloten deuren plaats. Pers en vertegenwoordigers van onder andere Amnesty International en het Rode Kruis zitten in een aparte ruimte en krijgen via een videoscherm te zien wat er in de rechtszaal gebeurt. De videobeelden komen met een vertraging van twintig seconden door, zodat informatie die de staatsveiligheid in gevaar kan brengen, kan worden gewist.

Voor de regering-Bush is de zaak van groot belang. Met name in Europa is altijd grote kritiek geweest op de rechteloosheid op Guantánamo. De verdachten zaten lang vast zonder te weten waarom, zonder dat ze werden aangeklaagd en zonder dat ze werden berecht. Nu is die berechting een feit.

„We bekijken dit op twee manieren: de eerste is dat we meneer Hamdan zullen berechten. Maar we zijn ons er ook van bewust dat dit de eerste keer is dat we dit systeem kunnen testen en daarmee geldig kunnen verklaren”, zei een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Justitie.

Want president Bush heeft wel gezegd dat op Guantánamo Bay de „ergsten van de ergsten” vastzaten, maar tot dusver is nog niemand veroordeeld. De gevangenen die werden overgedragen aan hun eigen regering kwamen bij thuiskomst op vrije voeten. Alleen de Australiër David Hicks bekende schuld aan materiële steun aan terroristen – in ruil kreeg hij negen maanden cel in zijn vaderland.

Als Hamdan schuldig wordt bevonden kan Washington laten zien dat op Guantánamo inderdaad terroristen vastzitten. Het proces tegen Salim Ahmed Hamdan zal enkele weken duren.