Eerste proces Guantánamo begonnen

Mensenrechtenorganisaties willen weten of het proces wel eerlijk zal verlopen.

Het is een testcase voor alle volgende rechtszaken.

Gestoken in zijn kakikleurige gevangenispak sprak Salim Ahmed Hamdan (31) gisteren de woorden ‘not guilty’. Maar volgens de Amerikanen was de Jemeniet, toen hij in november 2001 werd opgepakt in Afghanistan, met twee raketten in de auto op weg naar het front. Hij zou een vertrouweling van Osama bin Laden, de leider van Al-Qaeda, zijn.

Gisteren begon het proces tegen Hamdan, de eerste rechtszaak op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay op Cuba. Hamdan wordt verdacht van samenzwering met terrorisme als doel, en van materiële steun aan terreurorganisaties. Als hij wordt veroordeeld, kan hij een levenslange gevangenisstraf krijgen.

De Jemeniet ontkent. Hij geeft toe een van de chauffeurs van Osama bin Laden te zijn geweest. Zijn advocaat, luitenant Charles Swift, noemde hem „een gewone chauffeur en automonteur”, zo tekende persbureau AP op. Een van de vele die Bin Laden in dienst had. Hamdan, vader van twee dochters, had het salaris van 200 dollar per maand nodig, zo zei Swift.

Het proces tegen Hamdan is van groot belang. Het is de eerste rechtszaak op Guantánamo Bay sinds de verdachten 6,5 jaar geleden op de basis aankwamen. Daar zitten naar schatting nog 280 man gevangen, van wie er 70 berecht zullen worden. Als dit proces is beëindigd, zal dat tegen Khalid Sheik Mohammed, het zelfverklaarde brein achter de aanslagen van 11 september 2001 beginnen.

Deze eerste zaak zal dan ook met argusogen worden gevolgd. Mensenrechtenorganisaties willen weten of het proces eerlijk zal verlopen: mag bijvoorbeeld bewijs dat uit de tweede hand is verkregen, worden gebruikt? Of bewijs dat verkregen is door de verdachte onder druk te zetten, of te mishandelen? Rechter Keith Allred, een marinekapitein, liet gisteren al weten bewijs dat tijdens Hamdans gevangenschap in Afghanistan was verzameld, niet toe te zullen laten.

Ook bestaan er twijfels over de manier waarop de rechtsprekende commissies werken. Hamdan krijgt geen inzicht in alle bewijzen die tegen hem worden aangevoerd en de communicatie met advocaat is niet vertrouwelijk. Bovendien zijn alle deelnemers, van rechters tot jury, militairen en in dienst van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Op de verdachte na.

Rechter Keith Allred drukte de juryleden gisteren op het hart „onafhankelijk” te blijven. „U moet zonder voorbehoud het bewijs aanhoren”, zo zei hij volgens persbureau Reuters. „De verdachte is onschuldig tot het tegendeel is bewezen.”

De zitting vindt achter gesloten deuren plaats. Pers en vertegenwoordigers van onder andere Amnesty International en het Rode Kruis zitten in een aparte ruimte en krijgen via een videoscherm te zien wat er in de rechtszaal gebeurt. De videobeelden komen met een vertraging van twintig seconden door, zodat informatie die de staatsveiligheid in gevaar kan brengen, kan worden gewist.

Voor de regering-Bush is de zaak van groot belang. Met name in Europa is er altijd grote kritiek geweest op de rechteloosheid die heerste op Guantánamo Bay. De verdachten zaten lange tijd vast zonder te weten waarom, zonder dat ze werden aangeklaagd en zonder dat ze werden berecht. Nu is die berechting een feit. „We bekijken dit op twee manieren: de eerste is dat we meneer Hamdan zullen berechten. Maar we zijn ons er ook van bewust dat dit de eerste keer is dat we dit systeem kunnen testen en daarmee geldig kunnen verklaren”, zo zei een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Justitie.

Want Bush heeft altijd gezegd dat op Guantánamo de „ergsten van de ergsten” vastzaten, maar tot dusver is nog niemand veroordeeld. In tegendeel: de gevangenen die werden overgedragen aan hun eigen regering kwamen bij thuiskomst op vrije voeten. Alleen de Australiër David Hicks bekende schuld aan materiële steun aan terroristen – in ruil kreeg hij negen maanden cel in zijn vaderland.

Nu kunnen de Amerikanen – als Hamdan schuldig wordt bevonden – definitief aantonen dat er inderdaad terroristen vastzitten op Guantánamo. Het proces tegen Salim Ahmed Hamdan zal enkele weken duren