Arrestatie geeft Europese ambities van Servië vaart

Nieuwsanalyse

Op een cruciaal moment heeft de Servische president Tadic zijn land en de buitenwereld weten te verrassen met de arrestatie van Radovan Karadzic.

In Belgrado was de verbijstering over de arrestatie van Radovan Karadzic gisteravond totaal.

Niet zozeer omdat de voormalige Bosnisch-Servische leider eindelijk was gearresteerd, dertien jaar nadat het Joegoslavië-tribunaal hem had aangeklaagd voor onder andere de moord op achtduizend moslims in Srebrenica (1995) en het beleg van Sarajevo (1992-1995). Maar vooral omdat niemand in het altijd bruisende roddelcircuit van de Servische hoofdstad er van tevoren van had geweten.

President Tadic heeft, naar het lijkt, met een perfect geplande én uitgevoerde actie op een cruciaal moment Karadzic tevoorschijn weten te toveren. Juist vandaag spreken de Europese ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel over een verdrag met Servië dat een eerste stap moet zijn naar lidmaatschap van de EU: de zogeheten Stabilisatie- en Associatie Overeenkomst (SAO).

De Europese Unie heeft de druk op Servië de afgelopen tijd sterk opgevoerd. Brussel wil Servië, en de andere landen die zijn voortgekomen uit het voormalige Joegoslavië, graag opnemen. Maar met name Nederland had daaraan voor Servië de uitdrukkelijke voorwaarde verbonden dat het land eerst volledig moet meewerken met het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag. En dat zou moeten blijken door de uitlevering van de van oorlogsmisdaden verdachte Karadzic en Ratko Mladic, destijds zijn opperbevelhebber.

Hoe de doorbraak na dertien jaar vruchteloos getouwtrek tussen Belgrado en de internationale gemeenschap tot stand is gekomen, is op dit moment nog schimmig. Duidelijk is wel dat de pro-Europese president Tadic een cruciale rol heeft gespeeld dan wel door derden in staat is gesteld die rol te spelen.

Analisten in Belgrado gaan ervan uit dat de operatie is uitgevoerd door een kleine groep agenten van de staatsveiligheidsdienst die dicht bij Tadic moeten staan. Over de mogelijke betrokkenheid van een buitenlandse veiligheidsdienst wordt gespeculeerd, maar bestaat geen enkele zekerheid.

De arrestatie komt enkele weken na de installatie van een nieuwe pro-Europese regering in Belgrado, onder leiding van de partijloze Mirko Cvetkovic.

Vervolg Karadzic

Arrestatie Karadzic is breuk met het Servische verleden

Opmerkelijk genoeg is in de nieuwe, pro-Europese regering van Servië ook een rol weggelegd voor de SPS, de partij van oud-president Milosevic. Milosevic moest zélf terecht staan voor het Joegoslavië-tribunaal, maar voor het proces kon worden afgerond stierf hij in 2006 in zijn cel.

Het Servische ministerie van Binnenlandse Zaken, dat gaat over politiezaken, wordt nu zelfs geleid door de leider van de SPS, Ivica Dacic. Ironisch is het dat juist onder deze man de arrestatie van één van de hoofdrolspelers van het Milosevic-tijdperk plaatsvond. Dacic zelf zegt dat hij er niets van afwist.

Het heeft er alle schijn van dat Tadic heeft toegeslagen voor de nieuwe regering zich goed en wel had ingewerkt. De schade die dit zijn regeringspartner oplevert neemt hij blijkbaar op de koop toe, wel wetend dat de SPS vooral in de regering zit om straks mee te kunnen delen in de privatisering van delen van de economie.

Ook de nieuwe chef van de geheime dienst, Sasja Vukadinov, kon zich nog niet ingewerkt hebben. Hij werd pas vorige week benoemd.

De aanhouding van de voortvluchtige Karadzic is een enorme pr-stunt voor de Servische president die de deur naar de Europese Unie op zijn minst op een kier zal zetten.

De vraag waarom Karadzic wel is gearresteerd en zijn opperbevelhebber Mladic nog niet, valt op dit moment niet te beantwoorden. Bronnen in Belgrado melden dat de oud-generaal, die verantwoordelijk wordt gehouden voor het bloedbad in Srebrenica, ook in Belgrado zou zijn en mogelijk de komende dagen wordt aangehouden. Maar de geheime actie van de afgelopen dagen lijkt moeilijk herhaalbaar en Mladic geniet in Belgrado bredere steun, bijvoorbeeld bij het leger en de veiligheidstroepen, dan de Bosnisch-Servische psychiater Karadzic.

Intussen betekent de arrestatie van Karadzic een belangrijke breuk met het recente Servische verleden. De psychiater-dichter uit Pale was bij uitstek het gezicht van het Servische nationalisme. Karadzic kwam uit de stal van de academici die na de dood van Tito waarschuwde voor de teloorgang van het Servische volk in de veelvolkerenstaat Joegoslavië. Dat hij al die jaren uit handen kon blijven van de autoriteiten was deels te danken aan het feit dat die autoriteiten misschien niet altijd even grondig zochten, en deels aan een diepgewortelde ‘verbergreflex’.

Er moeten de afgelopen jaren duizenden Serviërs zijn geweest die Karadzic liever hielpen verbergen, dan hem aan te geven. Toen de jacht van internationale militairen op Karadzic op een hoogtepunt was droeg heel Pale, het Bosnisch-Servische bolwerk boven Sarajevo, tijdens verkiezingsbijeenkomsten maskers met het strijdvaardige gezicht van Karadzic, bij wijze van verzetsdaad. Vandaag zien de Bosnische-Serviërs hem terug op de foto: een zonderling met een lange grijze baard.