Weer stond het gevoel van Nicolette centraal

BBC of BNN. Op het eerste gezicht zie je maar twee letters verschil. Maar schijn bedriegt.

Per toeval bood de televisie gisteren de kans op een vergelijkend warenonderzoekje. Twee netten zonden een reisdocumentaire uit over Bosnië en Herzegovina. Op Nederland 2 zagen we in de BBC-serie Michael Palin’s New Europe (aflevering: ‘War and Peace’) hoe acteur en presentator Michael Palin (65) – bekend van Monty Python – onder meer één van de jongste republieken van Europa aandeed. Op Nederland 3 backpackten we in Weg met BNN een half uurtje door datzelfde Bosnië met Dennis Storm (23) en Nicolette Kluijver (23).

Zoek de verschillen.

Nu weet ik dat de BBC en BNN zich qua budget en ervaring niet laten vergelijken. Toch was ik nieuwsgierig naar wat je leert over een land als je het eerst door de ogen van een Britse wereldomroep bekijkt en daarna door die van een Nederlandse jongerenzender. Nu wel: in New Europe krijgt de kijker een indringend, historisch portret van een land dat aan de oppervlakte hersteld lijkt van een verwoestende oorlog, maar van binnen nog generaties lang de littekens zal dragen van zijn zwaarbevochten onafhankelijkheid. In Weg met BNN leren we vooral dat Dennis niet tegen drank kan (na het vijfde glaasje zelfgestookte rakija begint hij bij ieder slokje ‘koekoek’ te tjilpen) en ontdekken we dat Nicolette acht uur ’s ochtends „heel vroeg op” vindt.

Terwijl ze er in het vliegtuig nog „onwijs zin” in had.

Goed, een beetje flauw misschien – en ik ben er niet op uit om BNN een hak te zetten. Maar dat ik vooral veel te weten kwam over het presentatieduo, is tekenend. Want om wie draait een reisverslag? Een voorbeeld. In beide documentaires treffen een korte reportage over een vierhonderd jaar oude brug in het plaatsje Mostar. In New Europe zien we hoe de brug in 1993 werd verwoest. Palin vertelt er bij dat het om een bombardement „zonder reden” ging – een terreurdaad om de moraal van de bevolking te krenken. Een bewoner memoreert hoe de verwoesting werd ervaren als „het verlies van een kind”. Nu de brug gerestaureerd is, heeft de duikclub een oude traditie hervat: vanaf 21 meter hoogte de rivier inspringen. Bij BNN blijft het hoe en waarom van de verwoesting helaas achterwege en komen we er alleen achter dat Nicolette de duikers maar „knettergek” vindt. „Ik zou dat nooit doen”, zegt ze.

Nee, jij niet.

Tweede voorbeeld. Zowel Palin als Kluijver bezoeken een Bosnisch mijnenveld. Hoewel BNN wél het aantal mijnen noemt (670.000), krijgt de kijker geen goede indruk van hun locatie – en dus ook niet van het potentiële gevaar. Gelukkig biedt de BBC opheldering: de hoofdstad Sarajevo blijkt volledig door mijnen omringt. Palin interviewt een mijnenruimer, die een wrange ironie ontvouwt: de mijnen die het gebied nu onbegaanbaar maken, waren vijftien jaar geleden de enige bescherming van de stad tegen het vijandelijke leger. Als ze voorhanden waren geweest, had hij nog wel „tien keer zoveel gebruikt”, biecht hij op. Veelzeggend natuurlijk, uit de mond van iemand die zelf de levensgevaarlijke overblijfselen moet ruimen – en een teken dat de casus belli door veel Bosniërs nog niet vergeten is. Dat inzicht wordt de BNN-kijker helaas ontzegd, want daar staat andermaal het gevoel van de presentatrice centraal. Na een rondleiding door een mijnenbos, zegt Kluijver dat ze nog nooit zo blij was „om weer asfalt onder de voeten te hebben.”

Fijn voor je, Nicolette.

Natuurlijk, ook op het verslag van de BBC viel van alles af te dingen. Zo toonde Palin af en toe zóveel inlevingsvermogen, dat de geïnterviewde zonder enig weerwoord zijn versie van de geschiedenis uit de doeken kon doen – de kijker in het ongewisse latend over de betrouwbaarheid ervan. Maar niettemin: in reisdocumentaires zie ik een journalist toch liever te empathisch dan te ijdel.

Etnocentrisch of egocentrisch. Scheelt ook maar een paar letters. En een generatie of twee.

De komende weken recenseren gastschrijvers van binnen en buiten de redactie tv-programma’s. Deze week nrc.next-redacteur en columnist Rob Wijnberg.