Het probleem is niet: meer of minder islam

In het integratiedebat is het islam voor en islam na.

Iedereen gaat zo voorbij aan het werkelijke probleem: het toenemend aantal zwarte scholen en migrantenwijken.

Het integratiedebat wordt al tijden gegijzeld door twee groepen die met elkaar gemeen hebben dat zij denken dat de islam in opkomst is.

De ene groep wil daar alle ruimte voor bieden – de Amsterdamse burgemeester Job Cohen zegt zelfs een orthodoxe moskee te steunen als daar argumenten voor zijn. De andere groep, met Tweede Kamerlid Geert Wilders (PVV) als belangrijkste exponent, ziet vooral een groeiende, bedreigende islamisering in Nederland en brengt indirect alle mensen met een islamitische achtergrond in diskrediet. Beide groepen veronderstellen dat het merendeel van de moslims belijdend is en de gang naar de moskee net zo logisch is als boodschappen doen bij de halalslager. Echter, voor het merendeel van de moslims is hun geloof een persoonlijke zaak.

Niet meer of minder islam is het probleem, maar meer of minder segregatie. Migranten in grote steden en achterstandswijken zijn niet uit op islamisering van alles wat los en vast zit, maar willen gemengde wijken en scholen om hun kinderen de best mogelijk start in het leven te geven. Ze willen geen segregatie, maar integratie. De reacties van Turkse winkeliers op het tekentafelidee van het instituut voor stedelijke ontwikkeling NICIS om etnische enclaves te creëren, door Turkse ondernemers als in een Klein Istanbul te concentreren, was tekenend: zij schoten dit idee resoluut af. Ze willen namelijk deelnemen aan de Nederlandse samenleving en er middenin staan.

De oorspronkelijke bewoners die hun oude volksbuurten hebben zien veranderen, hebben doorgaans niet zozeer een probleem met de geloofsopvattingen van hun Turkse of Marokkaanse buurvrouw, maar met de onveiligheid en verloedering van hun buurt. Kinderen van Turkse en Marokkaanse migranten voelen zich bij het zoeken van stages niet achtergesteld wegens hun religieuze denkbeelden, maar omdat zij (net als bijvoorbeeld hun Antilliaanse klasgenoten) de discriminatie ervaren die in elke samenleving bestaat waar mensen van verschillende komaf wonen.

Politici lossen deze problemen niet op door de islam als probleem of medicijn aan te wijzen. In tegendeel, het verwijdert mensen eerder van elkaar dan dat ze bij elkaar worden gebracht. Autochtonen voelen zich door de nadruk op de islam meer en meer vervreemd van de nieuwkomers en hun kinderen, terwijl de emancipatie van migranten wordt geremd als bestuurders hen via de Koran of de moskee aanspreken, of als ook op openbare scholen sociale druk ontstaat om islamlessen te volgen.

De overheid moet er daarentegen wel voor zorgen dat kinderen zoveel mogelijk op gemengde scholen komen, waar ze niet apart, maar sámen leren over de verschillende godsdiensten en levensbeschouwingen. Alleen daarmee worden zij goed voorbereid op hun gezamenlijke toekomst.

Na de commissie-Blok, die het integratiebeleid in 2004 tegen het licht hield, was het bij de klassieke bestuurderspartijen ‘mea culpa’ voor en na, en ze zouden het echt anders gaan doen. Daar is in de praktijk amper iets van terechtgekomen. Sinds 2001 is de segregatie in het onderwijs alleen maar toegenomen. Op bijna een op de tien basisscholen is meer dan de helft van de leerlingen migrant en dat geldt ook voor het voortgezet onderwijs. In de grote steden geldt het voor ongeveer de helft van de scholen. Ook in buurten met een gemengde samenstelling groeit de onderwijssegregatie. Dit kabinet blijft echter passief en komt niet verder dan wat pilots om te komen tot gemengde scholen. Het beleid is niet wezenlijk anders dan dat van tien jaar geleden.

Minister Vogelaar (Integratie, PvdA) en haar partijgenoten doen momenteel precies wat ook Wilders en zijn PVV doen: stigmatiseren van grote groepen migranten door hen als aparte, homogene geloofsgemeenschap en cultuur aan te spreken. Ze vervreemden migranten van de rest van de samenleving. Met hun verzuilingspolitiek creëren ze parallelle samenlevingen. Politici zijn geen theologen en moeten dat ook niet willen zijn. Ze moeten de islam dan ook zoveel als mogelijk buiten de integratiediscussie houden en hun verantwoordelijkheid nemen om de groeiende segregatie te bestrijden.

Sadet Karabulut is bestuurskundige en Tweede Kamerlid voor de SP.