Extra ontbijtkoek zet zo aan

In de Amersfoortse Vogelaarwijk Kruiskamp zijn veel kinderen te zwaar. Daarom zijn er excursies naar de supermarkt en kunnen allochtone moeders met korting naar fitness.

Een groepje mannen en vrouwen staat in supermarkt Hoogvliet van Kruiskamp tussen de schappen. Onder leiding van een diëtiste helpen ze elkaar bij het zoeken naar de calorieën op een pak cruesli, een zak chips, een fles cola light. Ze volgen een aantal verplichte bijeenkomsten ter voorbereiding op een inburgeringscursus, gericht op leren lezen en schrijven. Deze ‘supermarktrondleiding’ is een gratis excursie.

De rondleiding is onderdeel van B.Slim, een project van de gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD) in Amersfoort om overgewicht bij kinderen te bestrijden. Het is drie jaar geleden begonnen in Kruiskamp, waar vorig jaar een op de vier 5- tot 6-jarigen te zwaar was. Landelijk is dat één op zeven.

Overgewicht komt het meest voor bij kinderen van laagopgeleide ouders en van buitenlandse afkomst, blijkt uit gegevens van de consultatiebureaus. „Vanuit het land van herkomst is er een gezonde leefstijl”, zegt Reinet Bouma van GGD Eemland, schoolarts op de ‘zwarte’ basisschool De Vlindervallei in Kruiskamp. „Maar door andere consumptiemogelijkheden ontstaat hier een ander patroon.” Daarnaast speelt de sociale situatie mee. Geen lid zijn van een sportclub, nooit gaan zwemmen, wonen in een flat, in een groot gezin, een moeder die soms niet met alle kinderen naar buiten durft.

Hoe maak je kinderen slanker? Geen enkele methode heeft zich tot dusver bewezen. Wel blijkt uit onderzoek dat het goed is om ‘wijkgericht’ te werken, en ‘op veel verschillende niveaus’. Bouma: „Grootouders, ouders, kinderen, buren, supermarkt, huisarts, school – je moet allemaal dezelfde boodschap laten horen.”

In de Hoogvliet houdt Khadija een ontbijtkoek omhoog. Hier eten haar kinderen veel van. Is dat goed? De diëtiste legt uit dat een plakje ontbijtkoek evenveel voedingswaarde heeft als een Nederlandse boterham. En dat een kwart Turks brood gelijk is aan twee of drie Nederlandse boterhammen. Dat je dus wel ontbijtkoek kunt geven, maar dat het niet nodig is als de kinderen brood eten.

Azad, een van de twee mannen in het groepje inburgeraars, trekt een vies gezicht bij de cola light. Maar er zit bijna geen calorie in, werpt de diëtiste tegen. De bedeesde Emine zegt dat ze weleens een kiwi uitperst voor haar vijf kinderen. Dat is prima, zegt de diëtiste. Emine slaat blij de handen ineen.

Moeders hebben een belangrijke rol, zegt coördinator Felix van GGD Eemland. Maar om moeders te mobiliseren, heb je vaders nodig. „Die moeten moeders en kinderen toestemming geven om aan de activiteiten mee te doen.”

In Kruiskamp begon B.Slim daarom met een voorlichtingsbijeenkomst in de Turkse Mevlanamoskee. „We mochten komen na het bidden. Het was helemaal vol.” Vervolgens breidde de GGD het netwerk uit via de oudervereniging van de school en de Marokkaanse buurtvaders. Gaandeweg ontstonden ideeën voor activiteiten die nu plaatshebben: de supermarktrondleiding, een ‘kinderkokkerel’, een ‘gezonde hap- en stapvierdaagse’, sport- en spelmiddagen en ook: een fitnessclub voor allochtone vrouwen.

Dat was „een directe vraag van de vrouwen”, zegt Felix. „Wij waren daar zelf nooit opgekomen.” Hoe zo’n club het overgewicht bij kinderen bestrijdt? „Als de vrouwen zelf ervaren hoe leuk sport kan zijn, brengen ze het hopelijk ook over op hun kinderen.”

Fitness verloopt niet probleemloos. Na het eerste, gesubsidieerde jaar verhoogde de sportclub de tarieven. De meeste vrouwen haakten af. Na lang onderhandelen kwam er een nieuw akkoord. Vanaf oktober mogen 27 allochtone vrouwen in Kruiskamp een jaar lang onbeperkt fitnessen voor 110 euro. Nog niet duidelijk is of voor dat tarief genoeg vrouwen te vinden zijn.

In de naburige wijk Liendert gebeurde ongeveer hetzelfde. Daar trainde op zondagochtend al een groepje allochtone vrouwen in de sporthal van het roc, op eigen initiatief. B.Slim zorgde voor een trainster en een kennismakingscursus van tien lessen voor vijftien euro. „Toen zijn er heel veel vrouwen bijgekomen”, vertelt Drifa (31), een van de vaste deelnemers. Toen de prijs steeg, stopten velen. De overgebleven vrouwen betalen 30 euro voor tien lessen.

Deze zondag zijn tien vrouwen gekomen. De meesten zijn twintigers van Marokkaanse afkomst. Er zijn twee oudere Turkse vrouwen, die nooit eerder aan sport hebben gedaan. Net als de anderen kwamen ze via via bij de groep.

Na het warmdraaien op de apparaten begint trainster Chantal met steps. „En op! Op! Op! Neem je armen mee!” Drifa, in knalroze shirt met paarse hoofddoek, pauzeert even. Ze is zwanger. Voor ze trouwde, ging ze vaak naar een gemengde sportschool, vertelt ze. Dat zou ze nu niet meer doen. „Als je trouwt, word je je bewust van je godsdienst. Je mag niet je vormen aan andere mannen laten zien.” Ze denkt dat dat voor veel allochtone vrouwen de belangrijkste reden is om niet te sporten.

Eind volgend jaar moeten de eerste resultaten zichtbaar zijn: minder overgewicht in Kruiskamp. Of dat gaat lukken, is de vraag. „Verandering van gedrag vergt een lange adem”, zegt Felix. „Maar het is wel gelukt de allochtone doelgroepen te bereiken.”

Eerdere verhalen uit de wijk Kruiskamp zijn te lezen op nrc.nl/kruiskamp

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Fotograaf

Bij het artikel Extra ontbijtkoek zet zo aan (21 juli, pagina 3) stond geen fotograaf vermeld. De foto is gemaakt door Chantal Spieard.