De ontheiliging van kandidaat Barack Obama

De jacht naar nieuwe kiezers kan trouwe aanhangers teleurstellen.

En het zomeroffensief van de Republikeinen komt eraan.

Obama kort na een landing eerder deze maand in San Diego. Foto AP Democratic presidential candidate, Sen. Barack Obama, D-Ill., arrives in San Diego, Calif., Saturday, July 12, 2008. (AP Photo/Jae C. Hong) Associated Press

Geld is in de VS de belangrijkste maatstaf voor succes. De campagne van Barack Obama verloopt in dat opzicht nog steeds voortreffelijk. Afgelopen donderdag maakte zijn staf bekend dat hij in juni 52 miljoen dollar heeft opgehaald. Tegenstander John McCain was kort daarvoor opgetogen omdat hij in dezelfde maand een nieuw persoonlijk record vestigde: 22 miljoen dollar.

Ook andere trends blijven gunstig voor de kandidatuur van Obama. De economie zwalkt, benzineprijzen stijgen, en naast de hypothekencrisis is er nu ook sprake van inflatie. Gemiddeld 70 procent van de Amerikanen denkt dat het land op de verkeerde weg is. En president Bush’ impopulariteit legt een schaduw over de Republikeinen: nog slechts 35 procent van de kiezers beschouwt zichzelf als Republikein, terwijl een kleine 50 procent zich Democraat noemt.

Intussen sleept de campagne van McCain zich van incident naar incident. Zo zei McCains vriend en topadviseur Phill Gramm, ex-senator uit Texas, dat Amerikanen te veel „zeuren” over de economie. Een klassieke fout: kandidaten die kiezers verwijten maken, winnen zelden. McCain nam afstand van zijn vriend, Gramm verdween van het toneel. Maar tot voor enkele weken roemde McCain de adviezen van Gramm in bijna elke toespraak – uitspraken die hem vermoedelijk tot de dag van de verkiezingen zullen achtervolgen.

Toch leiden al deze ontwikkelingen voor Obama niet tot een grotere voorsprong in nationale peilingen. Integendeel, de laatste weken krimpt het verschil – het staat nu op vier procentpunt; eind vorige maand was het bijna zeven procentpunt –, waarbij opvalt dat de waardering voor beide kandidaten daalt, maar bij Obama net iets abrupter dan bij McCain.

Of dit een structurele ontwikkeling is, valt uiteraard niet te zeggen. Bovendien staat Obama er in veel ‘swing states’ die in 2004 naar Bush gingen (Ohio, Iowa, Colorado, New Mexico, Nevada) nog altijd goed voor.

Maar linkse activisten klagen over zijn wel erg snelle gang naar het centrum sinds Obama de nominatie zeker stelde. Het is een bekend fenomeen bij Amerikaanse verkiezingen: tijdens de race om namens een partij kandidaat te mogen worden, richt de politicus zijn boodschap vooral op die partijgenoten. Als de kandidatuur eenmaal binnen is, wordt de aandacht verlegd naar het centrum, waar de meeste kiezers te winnen zijn die geen beslissing hebben genomen. Gevolg is dat Obama – de man van change – nu, voor het eerst in de campagne, kan worden weggezet als een doodgewone opportunist. Zijn ontheiliging heeft maar een paar weken gekost.

En de Republikeinen hebben hem daarmee waar ze hem willen. Strategen uit die partij leggen uit dat de Republikeinen alleen kans op de zege maken als zij de campagne weten te beperken tot een referendum over Obama. Hun partij en kandidaat hebben in die redenering te veel tekortkomingen om op grond van het eigen imago en programma te winnen. Wantrouwen tegen Obama – nog steeds een relatief onbekende figuur voor veel Amerikanen – is de kansrijkste tactiek.

Zodoende zetten Democraten zich nu al weken schrap voor het type aanvallen waarmee in 2004 John Kerry werd gevloerd, en in 1988 Michael Dukakis. Kerry slaagde er vier jaar geleden niet meer in het gunstige oordeel van kiezers terug te winnen nadat de Swiftboat Veterans of Truth, een groep die formeel niets met Bush te maken had, zijn Vietnam-verleden in twijfel trok. Dukakis onderging twintig jaar geleden eenzelfde lot nadat de Republikeinen in een tv-spotje uitbeeldden dat hij als gouverneur een tot levenslang veroordeelde zwarte crimineel weekeindeverlof gunde – waarna de man, Willie Horton, een vrouw verkrachtte.

De jongste speculatie is dat de komende dagen, als Obama door het Midden-Oosten en Europa reist, een goed moment is om de ‘Republikeinse aanvalsmachine’ in werking te stellen. Obama is dan druk bezig door middel van ontmoetingen met buitenlandse leiders en inspecties van Amerikaanse troepen presidentieel over te komen – en hij is ver van huis.

Als mogelijke doelwitten worden Obama’s oppositie tegen de doodstraf in de jaren negentig genoemd, zijn verzet in die periode tegen discriminatie van afro-Amerikaanse gedetineerden, zijn relatie met linkse activisten (en dominee Jeremiah Wright) in Chicago, en de opvattingen over raciale kwesties van zijn echtgenote, Michelle Obama.

Michelle Obama liet zich in het voorjaar ontvallen dat ze, sinds ze volwassen is, „voor het eerst” in haar leven „trots op haar land is” – en de Republikeinen hebben nu de aanval ingezet met een tv-spotje waarin ‘gewone’ Amerikanen reageren.

Obama zag het aankomen. In een tijdschriftinterview zei hij dat het besmeuren van zijn vrouw hem „tot woede drijft”, waarbij hij conservatieve media – FoxNews, National Review – met naam en toenaam noemde; een signaal dat hij van plan is terug te slaan. Zijn campagneteam onderstreept dat Michelle geen rol in de regering van haar man nastreeft.

McCain zelf heeft zich altijd gedistantieerd van dit soort Swiftboating. Hij was er zelf in 2000 tijdens de voorverkiezingen slachtoffer van, en in 2004 bekritiseerde hij de aanvallen op Kerry. Maar sceptici wijzen erop dat zijn partij (niet de kandidaat) succes heeft met fundraising en daarmee aanvallen op Obama kan financieren waar McCain formeel buiten blijft.

Dezelfde sceptici signaleren dat McCain recentelijk veel van de mensen en de tactieken van de Karl Rove-tak van de partij heeft overgenomen. Zijn nieuwe campagneleider is een leerling van Rove, de omstreden architect van de herverkiezing van Bush. En zelf verzette McCain zich jarenlang tegen het boren van olie in de kuststroken en op Alaska, maar tot plezier van Rove steunt McCain nu olieboringen aan de kust. Obama blijft daar tegen, waarmee een nieuwe Republikeinse aanvalslinie voor het najaar is gecreëerd: Obama vindt klimaatverandering kennelijk belangrijker dan de benzineprijs.

McCain ziet ook kansen op het gebied van Irak en Afghanistan. De verbetering van de veiligheid in Irak schept ruimte voor terugtrekkingen van troepen, die daarna – voor een deel – worden gestationeerd in Afghanistan. Obama heeft die laatste oorlog, anders dan de invasie in Irak, altijd gesteund. Maar politiek-tactisch is een verplaatsing van troepen voor hem een risico: hij won de voorverkiezingen, omdat hij een stem gaf aan Amerikanen die genoeg hebben van een kostbare oorlog waar landgenoten de dood vinden. De verplaatsing van troepen naar een ander riskant land is als alternatief voor deze kiezers niet erg aantrekkelijk. Mede daarom zal McCain veel nadruk op dit thema leggen. Amerikanen zien hem als een betere bevelhebber dan Obama.

Maar McCains achilleshiel blijft de economie – het thema dat bij de bevolking op dit moment de hoogste prioriteit heeft. Meermalen smaalde McCain in het verleden dat hij weinig van economie begrijpt. Het is voor hem daarom van het allergrootste belang dat hij er deze zomer in slaagt andere thema’s – het verleden van Obama, zijn linkse vrienden, de opvattingen van Michelle, de nationale veiligheid, de benzineprijzen – bovenaan de agenda te krijgen.

Bekijk McCains nieuwste campagnespotje en lees Obama’s recente toespraak over buitenlands beleid via nrcnext.nl/links

Obama is op toernee langs buitenlandse leiders, maar zijn preciese reisschema wordt om veiligheidsredenen geheim gehouden. Het volgende is bekend

NRC 210708/YS/Bron: The Guardian