Al met al was atlete Dillema een vrouw

Hardloopster Foekje Dillema had zowel mannelijke als vrouwelijke lichaamscellen. Maar het was een vrouw, concluderen onderzoekers die het DNA onderzochten.

Twee keer zoveel X-chromosomen als Y-chromosomen, vonden onderzoekers van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam in genetisch materiaal van de in december vorig jaar overleden atlete Foekje Dillema. In 1950 schorste de atletiekunie haar, omdat ze man zou zijn. In sommige monsters was de verhouding X:Y zelfs 4 op 1.

Dat nieuws bracht het programma Andere Tijden gisteren. Op verzoek van nabestaanden is DNA van Dillema onderzocht. Toen dat besluit viel was het stoffelijk overschot niet meer beschikbaar. Rotterdamse onderzoekers onder leiding van endocrinologiehoogleraar Anton Grootegoed beoordeelden DNA-monsters van bewaard gebleven kleding van Dillema.

Iemand die geheel vrouw is, heeft in ieder van haar miljarden lichaamscellen twee X-chromosomen. Mannen hebben een X- en een Y-chromosoom. De vondst van Y-chromosomen is dus vreemd.

De waarschijnlijkste verklaring voor de gevonden X-Y-verhouding van 2 op 1, of hoger, was dat Dillemans lichaam bestond uit een ‘mozaïek’ van XX- en XY-cellen, concluderen de Rotterdamse onderzoekers. Mensen en dieren met mozaïekweefsel, waarbij een deel van de cellen een andere genetische samenstelling heeft dan het andere deel, zijn tamelijk normaal. De Friezin kan zijn ontstaan uit een vroege versmelting van een twee-eiige tweeling, bestaande uit een jongetje en een meisje.

Cruciaal voor de geslachtsontwikkeling is de vraag uit welke van de mozaïekcellen uiteindelijk de geslachtsklieren zijn ontstaan. Dillema zag er uit als een vrouw en voelde zich zo. Ze moet eierstokken hebben gehad, aldus de onderzoekers. Misschien was er ook wat zaadbalweefsel in haar buik aanwezig. De hormonen daaruit zouden voor meer spierkracht kunnen hebben gezorgd. Maar al met al was Dillema een vrouw. Volgens de huidige criteria zou ze als vrouw aan toernooien mogen meedoen.