‘Roemenië corrupt op alle niveaus’

Na toetreding tot de EU wordt in Roemenië alles beter, hoopte officier van justitie Dan Oltean. Maar zijn team, dat de wijdver-breide corruptie moet bestrijden, is ingekrompen.

In de Ierse pub in de Roemeense stad Târgu Mures zet officier van justitie Dan Oltean luidruchtig een paar pullen bier op tafel. Een diepe zucht. Hij zou wel een sigaret willen, maar hij beheerst zich. „Ik ben gestopt. Ik moet in topconditie blijven om deze baan aan te kunnen.”

Twee jaar geleden, bij onze eerste ontmoeting, deelde Oltean met vier collega-officieren een werkhok van twee bij vijf meter in de Curte de Apel, de rechtbank in de Transsylvaanse stad Târgu Mures. De gaten in de muren had Oltean afgedekt met foto’s van Penthouse- en Playboymeisjes. De werkdruk lag hoog; 150 zaken per man per jaar. Van de fraude- en corruptiezaken deed Oltean alleen “de kleintjes, daar waar het om maximaal 150.000 euro gaat.”

Oltean en zijn collega’s, ambitieuze dertigers, waren bondgenoten van minister van Justitie Monica Macovei, de ‘wervelwind’ die het rechtsysteem zou hervormen. Die eis stelde Brussel aan de vooravond van de Roemeense toetreding op 1 januari 2007.

Corruptiebestrijder Macovei wilde met jonge officieren als Oltean de strijd aanbinden met de oude communistische kliek in de rechtspraak. Dankzij Macovei kreeg Roemenië het voordeel van de twijfel. Maar al na een paar maanden werd zij opzijgeschoven door politieke vijanden en werd een jonge, onervaren advocaat tot haar opvolger benoemd.

De Europese Commissie rapporteert komende week over de voortgang van nieuwkomers Roemenië en Bulgarije. Teleurstelling over de aanhoudende corruptie en georganiseerde misdaad zal de boventoon voeren. In beide landen bleven de beloofde juridische hervormingen uit.

Târgu Mures ontwikkelde zich de laatste jaren op economisch gebied pijlsnel. Langs de uitvalswegen verrezen West-Europese hypermarkten als Auchan en Metro. Het versleten wegdek in het centrum werd opnieuw geasfalteerd. „Het consumentisme is gearriveerd, maar in het openbaar bestuur en de rechtspraak is niets veranderd”, zegt Oltean.

Zijn team dat strijdt tegen corruptie, is gekrompen. Eén collega nam vrijwillig ontslag, een tweede ging met zwangerschapsverlof. Oltean en twee collega’s bleven over. „Al jaren roep ik om hulp, maar die komt er niet. Er zijn vacatures, maar er is geen interesse. Jonge juristen gaan liever in Boekarest het bedrijfsleven in, in plaats van in de provincie zich een ongeluk te werken. Daarnaast hebben maar weinigen zin om zich de complexe Europese wetgeving eigen te maken.”

Het rapport zal streng zijn, „en terecht”, zegt Smaranda Enache van de Liga Pro Europa in Târgu Mures. „Er is hier nog altijd op alle niveaus corruptie.” Twee jaar geleden waarschuwde ze dat Roemenië „nog lang niet klaar was voor toetreding”. Ze hoopte dat toetreding een politiek zuiverende werking zou hebben. Maar dat kwam maar ten dele uit. Enache: „Veel jonge Roemeense ambtenaren die nu tijdelijk in Brussel werken, leren daar hoe een democratie in de praktijk werkt. Die bagage nemen ze straks mee naar huis. Maar de aloude bestuurlijke elite in Boekarest trekt zich van Brussel weinig aan. Onder Roemeense politici overheerst het gevoel: we zijn binnen, nu kunnen we ontspannen achterover leunen.”

Maatschappelijke organisaties zoals haar eigen Liga hebben volgens Enache gefaald. „Het is ons niet gelukt oude rechters te vervangen. Zij vormen het grootste probleem. Ze staan nog in de communistische traditie en schakelen niet gemakkelijk over naar de nieuwe tijd.”

Het uitroeien van corruptie noemt ze een taaie klus. Enache: „Corruptie maakt deel uit van ons kleine, alledaagse leven. Onder de dictatuur van Ceausescu raakten we eraan gewend. Om een paspoort of abortus te regelen moest je eerst onderdeel worden van de keten van corruptie.”

Die mentaliteit is volgens Enache nauwelijks veranderd. „Ex-ministers hebben zich de laatste jaren verrijkt, en niemand stelde de juiste vragen. Hoe kun je het de kleine ambtenaar dan kwalijk nemen als hij zich laat omkopen?”

In 2006 startte Dan Oltean een onderzoek naar twee frauduleuze examinatoren in dienst van de spoorwegen. Honderden conducteurs betaalden het duo, in ruil voor een voldoende voor hun verplichte jaarlijkse examen.

„Ik ben nog volop met die zaak bezig”, zegt Oltean. „Ik moet in mijn eentje alle betrokkenen, ruim tweehonderd man, ondervragen en daarover rapporteren. Een hels karwei. Vooral omdat het spoorwegbedrijf een bijna militaristische, gesloten cultuur kent.”

Als Roemenië nu geen haast maakt met de politieke en juridische hervormingen, dan wordt het land „een groot probleem voor de EU”, zegt Enache. „Roemenië wordt een slecht voorbeeld voor andere landen op de Balkan die bij de EU willen. De verleiding voor een Kroaat, Albanees of Macedoniër is groot om te denken: Kijk naar Roemenië! Je kunt kennelijk EU-lid worden zónder je land op de schop te nemen.”