Onrust rond Fortis houdt nog wel even aan

Nieuwsanalyse De problemen bij Fortis stapelen zich op. Het bedrijf probeert de ergste onrust weg te nemen met een ongekende openheid, maar beleggers blijven sceptisch.

Hadden ze maar naar zichzelf geluisterd. Tot begin 2007 had de Belgisch-Nederlandse bank-verzekeraar Fortis een helder doel. Uitbreiding van het concern zou voornamelijk buiten de Benelux moeten plaatsvinden. De reden: binnen de Benelux had Fortis al een sterke positie en de kans op te sterke marktposities bij nieuwe overnames op de thuismarkt was groot.

Maar persoonlijke ambities en een onverwerkt verleden van twee van de bestuursleden van Fortis stortten het bedrijf uiteindelijk in een diepe crisis. Voeg daarbij de obsessie van de Fortis-top dat de bank – door zijn erg versnipperd aandeelhouderschap – een overnamedoelwit was van een grote concurrent en het plaatje is compleet.

Toen in april 2007 bekend werd dat ABN Amro te koop stond, kozen Fortis-bestuurders Jean-Paul Votron en Maurice Lippens zonder nadere consultatie van de aandeelhouders voor een rigoureuze koerswijziging. Alle aandacht ging ineens naar een bank binnen de Benelux. Met alle gevolgen van dien.

Het is deels wijsheid achteraf, maar de overname van ABN Amro blijkt een te zware last voor Fortis te zijn. Gecombineerd met de aanzwellende kredietcrisis is de overnamesom van 24 miljard euro domweg te hoog geweest. Daarbij moest het bedrijf onder druk van Brussel delen van ABN weer doorverkopen. Deutsche Bank ging er voor een prikkie vandoor met een groot deel van de zakenbankactiviteiten van ABN Amro. Echt zware onderhandelingen zullen het niet geweest zijn: Fortis moest immers verkopen, en dat drukt de prijs.

Fortis lijkt zich sowieso in kopersmarkten te begeven. Nieuwe aandeelhouders konden voor het luttele bedrag van 10 euro per aandeel instappen bij de plotselinge claimemissie van 26 juni.

Paniekverkopen van onderdelen van Fortis om nieuw kapitaal op te halen, het schrappen van een interim-dividend en een plotselinge aandelenemissie van 1,5 miljard euro moesten de balans van de strompelende bank-verzekeraar weer op orde krijgen. In de chaos sneuvelde topman Votron.

Aan Fortis de taak de crisissfeer te keren.

In een ongekende golf van openheid (wellicht ter compensatie van de intransparantie die tot 26 juni bij Fortis gewoon was) draait het bedrijf deze weken het ene na het andere persbericht uit. Gisteren bereikte de openheid een voorlopig hoogtepunt met de publicatie van twee brieven aan belangenbehartigers Vereniging van Effectenbezitters (Nederland) en Deminor (België). Beide clubs hadden bezwaren geuit tegen de manier waarop Fortis de afgelopen weken gecommuniceerd heeft. Beide ook vinden dat het bedrijf een bijzondere aandeelhoudersvergadering moet uitschrijven. Fortis neemt dat in beraad.

In die brief geeft Fortis tevens een verklaring waarom eind juni ineens een verslechtering van de balans werd aangekondigd. Daarmee is de brief niet alleen een antwoord aan beleggers, maar ook een poging om de toezichthouders gerust te stellen: hier is niets vreemds aan de hand. De aangekondigde kapitaalinjectie van 8,3 miljard euro kón pas op 26 juni bekend gemaakt worden omdat toen pas duidelijk was welke delen van ABN Amro de bank moest afstoten. Daarbij speelde het sterk verslechterde beursklimaat Fortis parten en werd Fortis „geïnspireerd door diverse belanghebbenden” om de kapitaalinjectie uit te schrijven. Onder de diverse belanghebbenden bevindt zich naar verluidt ook de Belgische toezichthouder CBFA.

Fortis-topman Herman Verwilst suste deze week de beleggers en aandeelhouders door te stellen dat er „vandaag” geen nieuwe kapitaalemissie nodig is. De koers van Fortis veerde daarna weer iets op, maar Verwilst weet niet iedereen te overtuigen. Adviesbureau Deminor bijvoorbeeld betwist Verwilsts uitspraken. „De kapitaalbuffer van Fortis is erg krap”, zegt Eric Bomans, partner bij Deminor. Bij een bank moet minstens 67 procent van de risicogewogen activa uit zuiver eigen vermogen bestaan – dit is de zogeheten Tier 1- norm. De rest kan hybride kapitaal zijn, een tussenvorm die kenmerken heeft van eigen vermogen en van schuld, zoals eeuwigdurende leningen of preferente aandelen.

„Na de jongste kapitaalemissie zit Fortis volgens onze berekeningen net op de limiet”, zegt Bomans. De bank-verzekeraar kan nog 300 miljoen nieuwe – bijvoorbeeld preferente – aandelen uitgeven binnen het huidige toegestane kapitaal. „Als dit gebeurt met een korting op de huidige beurskoers, en meestal is dat 20 tot 30 procent, dan komt Fortis net niet aan de 2 miljard euro en zakt het onder de Tier 1-norm.”

Ook bij een uitgifte van een achtergestelde eeuwigdurende obligatie voldoet Fortis volgens Deminor niet meer aan de kapitaalvereiste die in de financiële branche van toepassing is.

Rekening houdend met de huidige situatie dringt de conclusie zich op dat Fortis een nieuwe kapitaalronde zal móeten doen, stelt Deminor. „Als de onderdelen van ABN Amro vandaag geconsolideerd zouden worden, dan heeft Fortis zelfs een tekort aan kapitaal”, stelt Bomans. In marktkringen gaat inmiddels het gerucht dat ook De Nederlandsche Bank zich zorgen zou maken over de kapitaalspositie van Fortis inclusief ABN Amro en daarom de integratie tijdelijk zou hebben stilgelegd. DNB doet desgevraagd geen uitspraken over de integratie.

De misère bij Fortis is voorlopig nog niet ten einde, verwachten analisten. Allereerst zal de zoektocht naar een nieuwe bestuursvoorzitter voor nieuwe onrust zorgen. Daarbij is het maar de vraag of Fortis het bedrag van 8,3 miljard euro dat nodig is om de balans te versterken weet binnen te halen.

En dan zijn er nog de geruchten dat Fortis tegen de huidige lage koers van 9,50 euro per aandeel inmiddels zelf een goede overnameprooi zou zijn geworden. De vraag is alleen wie er interesse zou hebben in het bedrijf. Bij ING is de optie besproken, maar terzijde geschoven, bleek eerder deze week. Ook andere banken hebben zelf de handen vol aan de kredietcrisis. Als zich al een partij zou melden, dan moet die eerder in de hoek van superbeleggers als JC Flowers of Warren Buffett gezocht worden.

Paradoxaal genoeg heeft Fortis zich met de aankoop van ABN Amro namelijk kwetsbaar gemaakt en tegelijk een soort van immuniteit verkregen. Kwetsbaar omdat het bedrijf dankzij de overname in grote financiële problemen zit. En immuun omdat de integratie van ABN Amro in Fortis nog verre van gereed is. Toezichthouders in België en Nederland houden Fortis daarom scherp in de gaten. Een dreigende overname van Fortis door een andere partij wordt daardoor bemoeilijkt. Één bank in een andere integreren is al ingewikkeld genoeg. Een overname op een overname zal waarschijnlijk de toets der toezichthouders niet doorstaan.

Meer over de overname van ABN Amro op nrc.nl/abn, en hoe de kredietcrisis Fortis raakt op nrc.nl/kredietcrisis