Het leven is een curve, zeker voor Fortis

Een jaar geleden deed de Belgisch-Nederlandse bank en verzekeraar Fortis samen met Royal Bank of Scotland en Banco Santander een gewaagd bod van 71 miljard euro op ABN Amro. Zijn deel van de overname kostte 24 miljard euro. Midden deze week was heel Fortis 20 miljard euro waard, en dat is inclusief de ruim 13 miljard euro die de bank vorig jaar november ophaalde om de overname van ABN Amro te financieren. Natuurlijk speelde daar de kredietcrisis tussendoor, maar voor een bank is dat een armzalig excuus. Risico’s en kansen inschatten, zeker op financiële markten, is voor een bank core business. Timing is alles, zeker in het bankvak. Je moet weten wanneer je ergens in moet stappen, en vooral wanneer je er weer uit moet.

Fortis had wat kunnen leren van zijn eigen reclamecampagne. „Het leven is een curve”, is het thema – „waar bevind jij je?” De begeleidende tekst zegt heel verstandige dingen, zoals „Elke beslissing die je neemt, of juist niet neemt, heeft gevolgen voor de rest van je leven”; „Stop, bedenk, overweeg”; en „Waar sta ik vandaag – en waar wil ik morgen zijn?” Bij de aanvang van de campagne hingen er posters in alle abri’s van Nederland. Kort geleden maakte Fortis duidelijk waar het zelf stond op de curve, namelijk op een steil dalend stuk. Is het toeval dat de posters ineens weg zijn uit de bushokjes? Het slechte nieuws stapelt zich op. De afschrijvingen lopen in de miljarden, de beurskoers keldert, bestuursvoorzitter Votron is al weg en ook de positie van president-commissaris graaf Lippens wankelt. De curve op de posters was een soort sinusoïde, die na een daling altijd weer omhooggaat. Fortis mag hopen dat het zelf niet een ander soort curve aan het verkennen is, de functie van 1/x bijvoorbeeld. Als die eenmaal hard naar beneden gaat, komt er geen eind aan.

De Autoriteit Financiële Markten (AFM ) gaat nu de bestuurlijke gang van zaken bij Fortis onderzoeken. Pas enkele weken geleden zeiden de bestuurders nog dat de bank „op koers” lag. Als ze toen wisten hoe beroerd het ervoor stond, hebben ze beleggers misleid. Fortis heeft vijanden gemaakt, dat is duidelijk. Hun voornaamste grief is dat het bestuur maandenlang heeft volgehouden dat er geen nieuwe aandelenemissie nodig was. Als die er wel komt, zitten de oude aandeelhouders aan het eind van de voedertrog. De nieuwkomers dicteren dan de voorwaarden en verwateren de oude belangen.

Vooral een groep vermogende ondernemers van de categorie Belgisch oud geld voelt zich „als beleggers gegijzeld”. Hun mede-aristocraat Lippens deed eind vorig jaar een dringend beroep op hen. „A friend in need is a pest”, moeten ze Frank Sinatra hebben nagezegd, maar ze trokken hun portemonnee en betaalden ruim 21 euro per aandeel Fortis. Een half jaar later al werden ze geknipt en geschoren, toen onder anderen de Rus Kerimov, Gaddaffi’s Lybian Investment Authority en het Nederlandse ABP weer een flinke pluk mochten kopen, maar nu voor 10 euro per aandeel. Het laatste nieuws is dat het dividend wordt opgeschort waarmee ze hun rente dachten te betalen, en verder mag iedereen weer verder naar achteren opschuiven, want er moet nog een miljard of acht op tafel komen. Op welke koers weet Fortis straks nog nieuwe aandelen te slijten – 6 euro? 5?

Onder de oppervlakte botsen in België, aan de rand van het oude Romeinse Rijk, de aardplaten van twee culturen. Ten zuiden is men al lang niet meer Romeins of zelfs rooms, maar over één ding is iedereen het nog steeds eens. Namelijk dat regels en wetten zijn uitgevonden door machthebbers om de kleine man te kunnen straffen, en dat je alleen veilig bent bij familie, vrienden en relaties. Aan de andere kant wonen de Germanen, de Noormannen en de Angelsaksen. Daar is het precies omgekeerd: voor hen zijn de wet en de algemene regel juist een bescherming tegen de willekeur van de machtigen. Hun wereld is die van het individu en de vrijheid, en hun godsdienst is het protestantisme met zijn persoonlijke verantwoordelijkheid tegenover een oordelende God. Aan de Romeinse kant wonen de katholieken, met hun beschermingslagen van de biecht, de Heilige Maagd, engelbewaarders, de bisschop en de paus. „Santenkraam”, snuiven de Germanen misprijzend. Zij zien de Romeinen in de weer met hun relatienetwerk en roepen schande over vriendjespolitiek en corruptie. De Romeinen op hun beurt vinden de Germanen kil en harteloos, omdat zij voor een abstract principe desnoods hun familie bij de politie aangeven.

Toen graaf Lippens in november zijn aristocratische vrienden belde voor een rondje kapitaalversterking, dachten zij dat het een Romeins verzoek was en dat Lippens hen in geval van nood schadeloos zou houden. Nu de nood er is, blijkt Lippens bekeerd te zijn tot het Germaanse geloof. Hij onttrekt zich aan zijn verplichting tot wederdienst en laat zijn oude vrienden zakken. Niet dat hij bij deze miljardenzaken veel had kunnen uitrichten, maar, zullen zijn ex-vrienden zeggen, dan had hij niet moeten roepen en ons in de val laten lopen waar hij zelf in zat. Je moet geen diensten inroepen die je eigen kracht te boven gaan. Om op deze schaal in gunst en wedergunst te makelen, moet je veel macht hebben. Zoals de Romein Berlusconi, die probeert de noodlijdende luchtvaartmaatschappij Alitalia te laten redden door bevriende ondernemers. Die lopen weinig risico. Als het lukt, maken zij winst. Als het fout gaat, vindt hij wel een manier om hun schade vergoeden. Tenzij de Germaanse eurocommissaris Kroes hem dat weet te beletten.

Maar België is Rome niet. België ligt op een breukvlak. Ook Lippens zelf weet niet goed waar hij staat, of hij snoept van twee walletjes. Enerzijds is hij de opsteller van de Belgische code voor ondernemingsbestuur, die uitgaat van regels en normen; anderzijds riep hij wel zijn relatienetwerk te hulp om hem uit een lastig parket te helpen.

Verder werden vorig weekend de Belgen opgeschrikt door twee duidelijk voelbare aardschokken, en de dag erna viel het toch al wankele kabinet. Er wordt flink geschud aan het fundament van België.