Bijsluiters onthullen nieuwe toepassingen

Bijsluiters van medicijnen kunnen de weg wijzen naar nieuwe toepassingen voor bestaande geneesmiddelen. Onderzoekers van het Europees Moleculair-biologisch Laboratorium in Heidelberg hebben een computerprogramma ontwikkeld dat, op basis van de bijsluiters, overeenkomstige bijwerkingen van zeer verschillende geneesmiddelen opspoort. Zo konden ze onder meer vaststellen dat een angstonderdrukkend middel ook als antidepressivum gebruikt kan worden, ook al is het daar niet voor ontwikkeld en heeft het een heel andere chemische structuur dan de meeste antidepressiva (Science, 11 juli).

Het klassieke voorbeeld is Viagra: ooit ontwikkeld om de vernauwde bloedvaten van anginapatiënten te verwijden, werd een opvallende bijwerking – betere erecties – de belangrijkste toepassing. Waarom, redeneerde men in Heidelberg, zou het werkingspatroon van een bepaald medicijn geen rol kunnen spelen bij de behandeling van heel andere ziekten? De onderzoekers voerden de bijsluiters van 746 toegelaten geneesmiddelen in het programma in. Eruit rolden 26 combinaties van twee middelen met ongeveer dezelfde bijwerkingen. Die overeenkomsten waren niet eerder opgevallen, omdat de middelen chemisch sterk van elkaar verschillen en voor heel andere toepassingen worden gebruikt. Twintig combinaties werden in celkweken verder onderzocht. Daarbij vonden ze dertien paren waarvan de bijwerkingen via hetzelfde moleculair-biologische mechanisme ontstonden. Negen van deze mechanismen waren bovendien nog onbekend.

Het programma spoort dus nieuwe interacties tussen medicijnen en lichaamseiwitten op en legt zo de basis voor nieuwe therapieën. Voordeel hiervan is dat uitgegaan wordt van geneesmiddelen waarvan de veiligheid vaststaat, zodat ze sneller en goedkoper voor nieuwe toepassingen ingezet kunnen worden. Huup Dassen

Rectificatie / Gerectificeerd

Correctie

De erectiepil Viagra wordt in het fotobijschrift bij het artikel ` Bijsluiters onthullen nieuwe toepassingen` (W&O 19 juli) een `bloedvatverwijderaar` genoemd. Het medicijn verwijdert geen bloedvaten, het verwijdt ze.