Babyrat zonder moederzorg stelt zich in op stress

De hersens van ratten die als jong weinig moederzorg genoten, zijn beter bestand tegen stress dan goed verzorgde soortgenoten. Dat beschrijft een Leids-Amsterdams team van wetenschappers onder aanvoering van Danielle Champagne (Journal of Neuroscience, juni).

Er was bekend dat verwaarloosde ratjes juist méér moeite hebben met leren en dat ze minder stoffen aanmaken die de groei van het zenuwstelsel bevorderen. In stressvolle situaties lijken ze echter in het voordeel. Het lijkt erop dat een beetje ontbering in hun jeugd de ratten beter klaarstoomt voor een stressvol leven.

Een zorgzame moeder, die veel tijd besteedt aan het aflikken en poetsen van haar pups, laat haar sporen na in de hersens van haar jongen: de cellen zijn langer, dikker en meer vertakt. Die ontwikkelder zenuwcellen verklaren waarom ze beter kunnen leren dan de ratjes die weinig zijn verzorgd.

Dat wordt echter anders als er stress bij komt kijken, blijkt uit de Nederlandse studie. In een dun, levend plakje rattenhersens legden de zenuwcellen minder verbindingen aan als een onderzoeker er stresshormoon aan gaf. Zulke synapsen liggen aan de basis van het leren en stresshormonen verstoren dus dat proces. Maar, en dat is het verrassende, de zenuwcellen van minder verzorgde ratjes legden onder stress betere verbindingen aan dan die van hun goed verzorgde soortgenoten.

Het werkt ook met een echte rat, en echte stress. De vertroetelde dieren onthouden veel slechter dat ze in een ruimte een schokje hebben gekregen dan de pups die weinig moederzorg hebben gekregen. De door hun moeder uitgebreid verzorgde ratten zijn dan zo gestresst dat het onthouden niet meer lukt.

Als de hoeveelheid moederzorg die een rat krijgt een indicatie is van hoeveel goeds het dier in de rest van zijn leven te wachten staat, dan stellen de hersenen zich daar al vroeg op in. Bart Braun