Zwanenzang onder spoor

In en om een fonkelnieuw viaduct in Dordrecht zijn in hippe kapitalen van vormgever René Knip (1963) dichtregels van Jan Eijkelboom (1926-2008) aangebracht. In zwarte koeienletters op de muur langs de autoweg staat: ‘Hier baant de laan zich onder ’t spoor een weg’. Daar is geen woord van gelogen. Net als de zin op de muur duikt de Laan der Verenigde Naties onder twee spoorbruggen door de stad uit of in, als we de leesrichting volgen.

In het metalen hek tussen de weg en het fietspad zijn twee langere regels verwerkt, in wat kleinere letters. Omdat het hek van twee kanten bekeken kan worden, staat er altijd één regel in spiegelbeeld. Maar wie er op een zonnige dag langs fietst, kan de spiegelbeeldige tekst toch ontcijferen: de zon werpt de schaduwen van de woorden dan leesbaar op het fietspad. Voor de voetgangers tenslotte zijn er vijftien strofen en verzen, in kleine letters. Terwijl de grote letters langs de weg uit heel veel zwarte tegels bestaan, heeft elke letter in de voetgangerstekst één eigen tegel.

De drie zinnen langs de weg schreef stadsdichter Eijkelboom speciaal voor de tunnel. Ze hebben alle drie betrekking op wat hier verbeterd is: er gaan geen spoorbomen meer dicht, verkeer van alle kanten kan ongehinderd doordenderen. Vooral de tekst voor het hek was ‘een soort rederijkersklus’, aldus Gerrit Willems van het Centrum Beeldende Kunst Dordrecht. Het aantal spijlen stond vast en daartussen kon steeds één letter of spatie. Aan het eind van beide regels stonden bovendien vier betonnen pijlers, waar alleen drie drieletterwoorden tussen pasten. Eijkelboom moest regels op maat leveren.

In de periode dat hij aan deze puzzel werkte, kort na zijn tachtigste verjaardag, werd de dichter getroffen door een zware epileptische aanval. Hij herstelde, maar was zijn vermogen om gedichten te schrijven kwijt. Wel selecteerde hij zelf regels en verzen uit ouder werk. Het was net, zei hij in een radio-interview, alsof die gedichten door iemand anders geschreven waren. ‘Ik ben er wel trots op, op die ander. Maar het is iets van vroeger.’ Een van de fragmenten die hij koos was ‘Doodgaan behoort tot het zeer weinige dat niet zou mogen. Toch wordt het veel gedaan.’ Eijkelboom overleed op 27 februari van dit jaar.

De vorige maand onthulde gelegenheidsregels langs de weg en in het hek zijn dus de laatste woorden van ‘die ander’. Een zwanenzang op steen en metaal, op een spoorviaduct dat nog lang mee kan.

René Knip en Jan Eijkelboom: VN-tunnel (2008) in de Laan der Verenigde Naties in Dordrecht, nabij de kruising met de N3.