Obama bereidt zich voor op zomeroffensief

De ontheiliging van de Democratische kandidaat Obama heeft zich in een paar weken voltrokken. Het zomeroffensief van de Republikeinen is in aantocht.

Washington, 18 Juli. - Geld is in de VS de belangrijkste maatstaf voor succes. De campagne van Barack Obama verloopt in dat opzicht nog steeds voortreffelijk. Gisteren maakte zijn staf bekend dat hij in juni 52 miljoen dollar ophaalde. Tegenstander John McCain was vorige week opgetogen omdat hij in dezelfde maand een nieuw persoonlijk record vestigde: 22 miljoen dollar. Amper de helft.

Ook andere trends blijven gunstig voor Obama. De economie zwalkt, benzineprijzen stijgen, en naast de hypothekencrisis is er nu ook sprake van inflatie. Gemiddeld 70 procent van de Amerikanen denkt dat het land op de verkeerde weg is. En president Bush’ impopulariteit legt een schaduw over de Republikeinen: nog slechts 35 procent van de kiezers beschouwt zich als Republikein, terwijl een kleine 50 procent zich Democraat noemt.

Intussen sleept de campagne van McCain zich van incident naar incident. Zo zei McCains vriend en topadviseur Phill Gramm, ex-senator uit Texas, dat Amerikanen te veel „zeuren” over de economie. Een klassieke fout: kandidaten die kiezers verwijten maken winnen zelden. McCain nam afstand van zijn vriend, Gramm verdween van het toneel. Maar tot voor enkele weken roemde McCain de adviezen van Gramm in bijna elke toespraak – uitspraken die hem vermoedelijk tot de dag van de verkiezingen zullen achtervolgen.

Toch leiden al deze gunstige ontwikkelingen voor Obama niet tot een grotere voorsprong in nationale peilingen. Integendeel, de laatste weken krimpt het verschil – gisteren stond het op vier procentpunt; eind vorige maand was het bijna zeven procentpunt –, waarbij opvalt dat de waardering voor beide kandidaten daalt, maar die van Obama net iets abrupter dan die van McCain.

Of dit een structurele ontwikkeling is valt uiteraard niet te zeggen. Bovendien staat Obama er in veel ‘swing states’ die in 2004 naar Bush gingen (Ohio, Iowa, Colorado, New Mexico, Nevada) nog altijd goed voor.

Maar linkse activisten klagen over zijn wel erg snelle gang naar het centrum sinds Obama de nominatie zeker stelde (inzet). Gevolg is dat hij – de man van de change – nu, voor het eerst in de campagne, kan worden weggezet als een doodgewone opportunist. Zijn ontheiliging heeft maar een paar weken gekost.

En de Republikeinen hebben hem daarmee waar ze hem willen. Strategen uit die partij leggen uit dat de Republikeinen alleen kans op de zege maken als zij de campagne weten te beperken tot een referendum over Obama.

Hun partij en kandidaat hebben in die redenering te veel tekortkomingen om op grond van het eigen imago en programma te winnen. Wantrouwen tegen Obama – nog steeds een relatief onbekende figuur voor veel Amerikanen – is de kansrijkste tactiek.

Zodoende zetten Democraten zich nu al weken schrap voor het type aanvallen waarmee in 2004 John Kerry werd gevloerd, en in 1988 Michael Dukakis. Kerry slaagde er vier jaar geleden niet meer in het gunstige oordeel van kiezers terug te winnen nadat de Swiftboat Veterans of Truth, een groep die formeel niets met Bush te maken had, zijn Vietnam-verleden in twijfel trok. Dukakis onderging twintig jaar geleden een zelfde lot nadat de Republikeinen in een tv-spotje uitbeeldden dat hij als gouverneur een tot levenslang veroordeelde zwarte crimineel weekendverlof gunde - waarna de man, Willie Horton, een vrouw verkrachtte.

De jongste speculatie is dat volgende week, als Obama naar Europa en het Midden-Oosten reist, een goed moment is in de VS de ‘Republikeinse aanvalsmachine’ in werking te stellen. Als mogelijke doelwitten worden Obama’s oppositie tegen de doodstraf in de jaren negentig genoemd, zijn verzet in die periode tegen discriminatie van afro-Amerikaanse gedetineerden, zijn relatie met linkse activisten (en dominee Jeremiah Wright) in Chicago, en de opvattingen over raciale kwesties van zijn echtgenote, Michelle Obama.

Zij liet zich in het voorjaar ontvallen dat ze, sinds ze volwassen is, „voor het eerst” in haar leven „trots op haar land is” – en gisteren al zetten de Republikeinen de aanval in met een tv-advertentie waarin ‘gewone’ Amerikanen op de uitspraak reageren.

Obama zag het aankomen. In een tijdschriftinterview zei hij dat het besmeuren van zijn vrouw hem „tot woede drijft”, waarbij hij conservatieve media – FoxNews, National Review – met naam en toenaam noemde; een signaal dat hij van plan is terug te slaan.

McCain zelf heeft zich altijd gedistantieerd van dit soort Swiftboating. Hij was er zelf in 2000 tijdens de voorverkiezingen slachtoffer van, en in 2004 bekritiseerde hij de aanvallen op Kerry. Maar sceptici wijzen erop dat zijn partij meer succes heeft met fundraising dan de Democraten. De partij kan daarmee aanvallen op Obama financieren, en McCain staat daar formeel dan buiten.

Dezelfde sceptici signaleren dat McCain recentelijk veel van de mensen en de tactieken van de Karl Rove-tak van de partij overnam. Zijn nieuwe campagneleider is een leerling van Rove, de omstreden architect van de herverkiezing van Bush. En zelf verzette McCain zich jaren tegen het boren van olie in de kuststroken en op Alaska, maar tot plezier van Rove steunt McCain nu olieboringen aan de kust. Obama blijft daartegen, waarmee een nieuwe Republikeinse aanvalslinie voor het najaar is gecreëerd: Obama vindt klimaatverandering kennelijk belangrijker dan de benzineprijs.

McCain ziet ook kansen voor zichzelf op het gebied van Irak en Afghanistan. De verbetering van de veiligheid in Irak schept ruimte voor terugtrekkingen van troepen, die daarna – voor een deel – worden gestationeerd in Afghanistan.

Obama heeft die laatste oorlog, anders dan de invasie in Irak, altijd gesteund. Maar politiek-tactisch is een verplaatsing van troepen voor hem een risico: hij won de voorverkiezingen omdat hij een stem gaf aan Amerikanen die genoeg hebben van een kostbare oorlog waar landgenoten de dood vinden. De verplaatsing van troepen naar een ander riskant land is als alternatief voor deze kiezers niet erg aantrekkelijk. Mede daarom zal McCain veel nadruk op dit thema leggen. Amerikanen zien hem als een betere bevelhebber dan Obama.

Maar zijn achilleshiel blijft de economie – het thema dat bij de bevolking op dit moment de hoogste prioriteit heeft. Meermalen smaalde McCain in het verleden dat hij weinig van economie begrijpt. Het is voor hem daarom van het allergrootste belang dat hij er deze zomer in slaagt andere thema’s – het verleden van Obama, zijn linkse vrienden, de opvattingen van Michelle, de nationale veiligheid, de benzineprijzen – bovenaan de agenda te krijgen.