Is de aanklacht tegen Bashir een verstandige zet?

In Soedan is geen vrede, geen vredesproces en geen effectieve vredesmacht.

Maar alles wijst erop dat de aanklacht tegen president Bashir dat kan veranderen.

Veel internationale wetenschappers en diplomaten waarschuwen dat het verzoek van hoofdaanklager Luis Moreno-Ocampo aan de rechters van het Internationale Strafhof, om president Omar Hassan al-Bashir van Soedan aan te klagen wegens genocide een zeer negatief effect zal hebben. Zij stellen dat het besluit van Ocampo juist een hindernis voor vrede in Soedan zal blijken en een gevaar zal opleveren voor de internationale vredestroepen en de hulpverleners die in het land actief zijn.

Soedan-watcher Alex the Waal, behoort tot de grootste critici van Ocampo. In een recent commentaar op opendemocracy.net waarschuwt hij dat het verzoek van de Veiligheidsraad indertijd aan het Internationale Strafhof om de zaak Soedan onder de loep te nemen wel eens „de grootste zichzelf toegebrachte wond van de internationale gemeenschap” kan zijn. Zonder twijfel, meent hij, zullen de tegenstanders van Bashir in Darfur, het Zuiden en in Khartoum zelf zich gesterkt voelen door een aanklacht, hetgeen zal leiden tot verdere polarisatie en tot meer bloedvergieten.

Maar de actie van Ocampo zal waarschijnlijk juist vooral mogelijkheden voor vrede creëren. De toegenomen druk op het regime kan bij de leiders van Soedan leiden tot het inzicht dat zij alleen politiek zullen overleven als zij kiezen voor een vreedzame oplossing voor de crisis in Darfur en de instelling van een vredesmacht die door de VN wordt geleid. Een vervolging door het Internationale Strafhof zou ook de Afrikaanse Unie, de VN en regeringen van machtige landen kunnen bewegen om zich daadwerkelijk in te zetten voor vredesonderhandelingen en het sturen van meer blauwhelmen, vooral nu aanvallen op eenheden van de vredestroepen in Soedan (die slechts op 40 procent van de afgesproken sterkte zijn) zijn toegenomen.

Er is niets te verliezen. Er is geen vrede. Er bestaat geen geloofwaardig vredesproces voor Darfur. Er is geen effectieve vredesmacht. De regering legde resoluties van de Veiligheidsraad, met name de herhaalde oproepen om de Janjaweed militia te ontwapenen, telkens naast zich neer. Gedurende de negentien jaar dat het Soedanese regime nu aan de macht is ondertekenden de leiders het ene verdrag na het andere, zowel met oppositiepartijen in het noorden als met rebellenbewegingen in Zuid-, Oost- en West-Soedan. Maar de overheid lapte de uitvoering van al deze verdragen aan haar laars.

Veel Soedanezen geloven dat de aanklachten tegen president Bashir het regime er juist toe kan bewegen om het conflict in Darfur nu daadwerkelijk tot een einde te brengen. Woensdag stelde Bashir een comité in dat een roadmap voor vrede voor Darfur moet formuleren. Het is nu aan de internationale gemeenschap om die aankondiging aan te grijpen om met een strak gecoördineerd en weloverwogen beleid te komen.

Tot nu heeft diezelfde internationale gemeenschap schromelijk gefaald. De bemiddeling door de UN/AU Darfur joint mediation is een mislukking. Er was geen enkele onderhandelingsstrategie. De initiatieven van steeds weer andere belanghebbende landen in de regio, waaronder Egypte, Libië en Eritrea, werden niet in goede banen geleid. Die inspanningen hebben zelfs geleid tot meer spanningen en verdeeldheid tussen de verschillende rebellenbewegingen, waardoor deze groepen niet eens meer met elkaar om de tafel wilden zitten.

Onder-secretarisgeneraal voor vredesoperaties, Guehenno, benadrukte in de Veiligheidraad dat „het succes zal afhangen van de wil van de partijen om hun verschillen via dialoog op te lossen, en van de directe en actieve betrokkenheid van de internationale gemeenschap bij de pogingen van de bemiddeling door de AU en VN. Zoals we eerder zeiden: externe garanties zullen onontbeerlijk zijn om vertrouwen tussen de partijen over het proces te cultiveren.” Hij stelde dat Djibril Bassole, de minister van Buitenlandse Zaken van Burkino Faso die onlangs werd benoemd tot fulltime AU/UN onderhandelaar, met volledige steun en begeleiding van de Veiligheidsraad, nu zo snel mogelijk een onderhandelingsstrategie dient te formuleren.

Al deze tekenen wijzen erop dat het verzoek dat de openbare aanklager Ocampo indiende voor een arrestatiebevel voor president Bashir juist de weg zal kunnen vrijmaken voor vrede in Soedan waardoor een einde zou kunnen komen aan het lijden van het Soedanese volk en de plundering door het regime van de rijkdommen van het land.

Marianne Nolte werkte als conflictanalist Soedan voor de Verenigde Naties, ministerie van Buitenlandse Zaken en USAid.