Een microstapje van de VS. Maar toch, het is een stapje

De VS schuiven iets op.

Maar onderhandeld met Iran wordt er niet.

Het is maar een microstapje, maar het is een stapje: dat een hoge Amerikaanse regeringsvertegenwoordiger morgen voor het eerst aanzit bij een ontmoeting tussen de Europese buitenlandcoördinator Javier Solana en de Iraanse nucleaire onderhandelaar, Saeed Jalili. Onderminister van Buitenlandse Zaken William Burns zal echter niet mee onderhandelen, zo hebben de Amerikaanse autoriteiten onderstreept. Solana en Jalili gaan in Genève praten over het internationale pakket aanmoedigingsmaatregelen dat Iran ertoe moet bewegen het verrijken van uranium te bevriezen en over het Iraanse antwoord daarop.

Op het eerste gezicht kwam de mededeling als een verrassing. De laatste weken werd het nieuws getekend door speculaties over een Israëlische aanval op de Iraanse nucleaire installaties na uitspraken van Israëlische leiders over de onvermijdelijkheid van een aanval op de Iraanse nucleaire installaties en berichten over een Israëlische luchtmachtoefening in dat kader. Veel aandacht kregen ook Iraanse raketproeven en boze waarschuwingen in reactie op de Israëlische dreigementen.

Maar tegelijkertijd kwamen uit Washington naar verhouding rustige teksten. Minister van Defensie Robert Gates bijvoorbeeld omschreef de verklaringen uit Israël en Iran als „signalen”. „Maar ik denk dat iedereen inziet wat de gevolgen van elk soort conflict zouden zijn”, voegde hij eraan toe. Burns zelf bagatelliseerde in het Congres de voortgang die Iran boekt bij zijn gewraakte verrijkingsprogramma, mogelijk als opmaat naar de mededeling van zijn gang naar Genève. In de afgelopen weken was ook al naar buiten gekomen dat Washington overweegt een kantoortje, een zogeheten belangensectie, in Iran te openen.

Er zijn wel al officiële contacten tussen Iran en de VS. Nadat van beide zijden in 2006 de taboes op bilaterale ontmoetingen waren opgeheven, hebben de ambassadeurs van beide landen in Bagdad vorig jaar enkele malen overlegd over de veiligheidssituatie in Irak. Maar de officiële Amerikaanse lijn is dat geen woord wordt gespendeerd aan het Iraanse nucleaire programma. Dát kan wat Washington betreft pas gebeuren als Iran ermee instemt het verrijken van uranium te bevriezen, de met sancties versterkte eis van de VN-Veiligheidsraad als waarborg dat het niet heimelijk kernwapens ontwikkelt.

Teheran weigert dat met het argument dat het nonproliferatie-verdrag verrijkingsactiviteit niet verbiedt. Het ontkent categorisch kernwapens te ontwikkelen.

De bedoeling van de aanwezigheid van Burns in Genève is de eenheid te onderstrepen van de ‘5+1’, de permanente leden van de Veiligheidsraad plus Duitsland, aldus een hoge Amerikaanse functionaris tegen het persbureau Associated Press. In Teheran wordt vaak betwijfeld of de VS als puntje bij paaltje komt hun deel in het internationale aanbod zullen uitvoeren.

Afgezien van de raketproeven zijn de geluiden uit Teheran de laatste weken ook relatief gematigd. Een naaste adviseur van Opperste leider Ali Khamenei, oud-minister van Buitenlandse Zaken Velayati, suggereerde dat Teheran een prebevriezing zou kunnen accepteren: bevriezing van de uitbreiding van verrijkingscentrifuges in ruil voor bevriezing van uitbreiding van sancties.

President Ahmadinejad, vertegenwoordiger van de harde lijn, verklaarde zondag dat Iran wel een Amerikaanse belangensectie zou kunnen accepteren. Hij zei dat hij „elke beweging verwelkomt naar uitbreiding van banden tussen naties”. Maandag zei hij in een vraaggesprek met de staatstelevisie dat in een nabije toekomst gesprekken met de VS mogelijk zijn over allerlei onderwerpen.

Maar het Iraanse uitgangspunt blijft, zo onderstreepten Velayati en Ahmadinejad, dat het verrijken als zodanig niet wordt opgeschort. Afgewacht moet nu worden of Washington nog een verdere stap zet.