Zo kan justitie de mens blíjven pesten

Veroordeelden kunnen hun zaak makkelijker laten herzien.

En wie is vrijgesproken van een zwaar misdrijf kan toch weer vervolgd worden.

Er moeten blijkbaar verschrikkelijke dingen gebeuren, zegt strafrechtadvocaat Geert-Jan Knoops, voordat „mensen in de hogere regionen” beseffen dat er iets moet veranderen.

Dinsdag maakte minister Ernst Hirsch Ballin (Justitie, CDA) bekend dat mensen die denken onterecht veroordeeld te zijn, makkelijker een nieuwe behandeling van hun strafzaak kunnen krijgen. Straks kunnen nieuwe inzichten van deskundigen daarvoor voldoende reden zijn. Onterecht gebleken veroordelingen, zoals in de Schiedamse parkmoord (2000) en de Puttense moordzaak (1994), waarin het Openbaar Ministerie en de rechters grote fouten begingen, maakt deze verruiming volgens de minister nodig.

Knoops is blij dat het nu eindelijk zover is, maar hij heeft zaken waarin al jarenlang grote twijfels zijn over de juistheid van de veroordeling, cliënten die jarenlang onterecht hebben vastgezeten. Voor hen komt de nieuwe regeling „veel te laat”.

Dat deskundigeninzichten een rol mogen spelen bij heropening is een goed idee zegt Knoops – hij had het zes jaar geleden al tevergeefs voorgesteld. De advocaat twijfelt wel of nu juist de Hoge Raad moet bepalen welke zaken opnieuw behandeld worden. „Het is natuurlijk geen onafhankelijke instantie.” De Hoge Raad moet namelijk herzieningen toestaan in zaken waarin ze eerder de veroordeling onderschreven heeft.

Vijf jaar geleden vond de wetgever het nog onnodig om dubbele vervolging mogelijk te maken. Het besluit was gebaseerd op onderzoek van onder meer de Rotterdamse hoogleraar strafrecht Paul Mevis. De risico’s werden te groot gevonden, en de noodzaak was niet aangetoond.

Tijden veranderen, zegt Mevis. In Duitsland is de mogelijkheid vrijgesprokenen opnieuw te berechten onlangs verruimd. Net als in Engeland en Wales. „De maatschappij is heel nadrukkelijk met het strafrecht bezig, en deze regelingen komen daaraan tegemoet.”

Rechtspsycholoog Peter van Koppen vreest een hellend vlak: „Nu mag je alleen nog zaken heropenen waarop levenslang staat, maar straks zal de roep ontstaan om dat ook te doen bij zaken waar vier jaar op staat. Dan kan het OM mensen blijven pesten.” Mevis: „Er zal zeker druk ontstaan om de regeling te verruimen.” Dat zie je bij alle nieuwe bevoegdheden die de staat zichzelf geeft, zegt hij.

Mevis vindt het niet juist dat het OM straks mag bepalen wanneer iemand die vrijgesproken is opnieuw vervolgd kan worden. „Daar heb ik een principieel bezwaar tegen, juist omdat het OM een partij is in de zaak. Je zou die bevoegdheid ook bij de Hoge Raad moeten neerleggen.”

De beperking dat er „zeer sterk nieuw bewijs” moet zijn, sluit misbruik van het OM niet uit, zegt Knoops. „Ook met forensisch bewijs zoals DNA kan geknoeid worden, als het OM gebrand is op vervolging en de normen niet zo nauw neemt.” Hij vraagt zich af wat de noodzaak van een tweede vervolgingsronde is „nadat de Staat al drie kansen heeft gehad iemand te veroordelen”. Het is „onverteerbaar” als bij evidente schuld een zaak niet heropend kan worden. Maar het zijn de onterechte veroordelingen waardoor „het vertrouwen in de rechtsstaat ernstig is afgenomen”. Dat de minister dubbele vervolging „verpakt” in maatregelen om onterechte veroordelingen te herstellen vindt Knoops opmerkelijk. „Het lijkt wel of hij het parlement zand in de ogen wil strooien.”

Lees meer op Opinie: pagina 17