Het postmoderne nut van betutteltelevisie

Het kabinet-Balkenende IV wil het volk betuttelen. Het volk ziet daar niets in, getuige de peilingen. En de Ombudsman verwijt de overheid horkerig gedrag bij het streven naar ‘achter de drempel kijken’.

Wat heeft de Nederlander toch tegen staatsbetutteling? Door tv-makers laat hij zich zonder enig protest betuttelen. Staat de tv-camera eenmaal voor uw deur, dan is het: „komt u binnen, u mag alles filmen, koffie?” Horkerig is een milde term voor wat de tv-ploeg dan vervolgens achter uw drempel aanricht, voor het oog van miljoenen.

Betutteltelevisie, je ziet het veel en het schijnt nut te hebben. Althans, vorig jaar leerde ik van onze jonge filosoof Rob Wijnberg dat de postmoderne mens geen ‘authentieke identiteit’ heeft en een moreel kompas mist.

Alles is relatief en ironisch, wie legt de jeugd het verschil tussen goed en kwaad uit? De televisie dus. Onder een dun laagje spektakel en voyeurisme is televisie in wezen ‘extreem moralistisch’. Docusoaps en realityshows zijn moderne zedenromans die Wijnbergs generatie kijkbuiskinderen van pasklare levenslessen, rolmodellen, normen en waarden voorziet. Ook u kunt daarbij overigens helpen, door alles gewoon maar op straat te gooien. Dat stelt de kijkers in staat om ‘geschikt/ongeschikt’ bij u aan te vinken, hetgeen leerzaam voor ze is.

Wijnberg opende mijn ogen: televisie is dus een brave schoolmeester verkleed als corrupte verleider! En inderdaad, ook tijdens de vakantie valt weer veel te leren op de tweezitsbank: hoe een modelagentschap op te richten, een huis te verbouwen, een relatie op orde te brengen, fijne seks te hebben, een klusje te voltooien, een restaurant winstgevend te krijgen, een date te verleiden, een peuter op te voeden, een hond te disciplineren.

Nog interessanter: hoe te sterven. Gisteravond een herhaling van realitysoap ‘Over mijn lijk’ van BNN. Je bent jong en hebt kanker, wat te doen? Stoïcijns sterven of vechten, de dood recht in de ogen kijken of ontkennen? Of de laatste loodjes vreugde eruit persen, zoals Gwendo doet met zijn eerste parachutesprong? En wat doet de vriendin van Patrick die zijn graf alvast uitkiest: beloven dat ze ooit naast hem gaat liggen. Maar ze is jong, leeft na Patrick mogelijk nog veertig jaar met een ander. Vertelt zij die dan later: „Sorry, ik ga naast mijn ex liggen?”

Dat stemt inderdaad tot nadenken, erg belangrijk het direct en integer te brengen, en dat doet BNN-baas Lodiers ook. Want de vraag is wel: wie houdt de schoolmeester in de gaten?

Zelf ben ik erg verbaasd dat de kijkers nog steeds de Schotse chef-kok Gordon Ramsay tolereren. Hij helpt vloekend als een drilsergeant mislukte restaurants. Met een beter menu, maar het draait eigenlijk om leiderschap, samenwerking, respect. Wat valt er dan te leren van deze nare bullebak?

Deze week zag ik Ramsay in etablissement The Glass House. Een chaos, slecht eten, weinig gasten, allemaal dankzij chef-kok Richard en eigenaar Neil die ‘de ballen mist’ om hem te ontslaan, vindt Ramsay. Dat is doorgaans zijn recept: ontsla de chef-kok, vervang hem door mijn favoriet.

Nu is de kinloze windbuil Richard met zijn vieze baardje en kraaloogjes gemakkelijk te haten. Lawaaiig maar onzichtbaar als het ertoe doet, arrogant en kruiperig tegelijk – denk aan baas Ricky Gervais in de Britse serie The Office. Maar Ramsay kreeg hem niet ontslagen en als hij een half jaar later terugkeert, draait The Glass House prima onder Richard. Dus wat doet Ramsay? Hij erkent dat knarsetandend en koopt daarna de halve staf weg voor zijn eigen restaurantketen. ‘Ik ben benieuwd of Richard een heel nieuw team kan opbouwen’, glimlacht hij dan meesmuilend.

Dus Ramsay wil drenkelingen redden, maar duwt ze kopje onder als ze zo brutaal zijn zichzelf te redden.

De moraal hier? Geen idee, het is een restaurant dus eerst maar het vreten en dan Rob Wijnberg eens vragen.