‘Tekentafelterreur’ planologen krenkt boer

Boerenland is gewild. Moet Nederland wel doorgaan om er ‘nieuwe natuur’ van te maken?

Een kromme boer op klompen. Een melkbus voor brieven aan de weg. Huppelende koeien in mals weiland. Het is allemaal gedoemd te verdwijnen, zeggen de boeren, als Zuid-Holland en een aantal gemeenten niet terugkomen van het besluit om in het noorden van de Krimpenerwaard, in het dorp Gouderak, achttien boeren uit te kopen en van hun land natuur te maken.

„Nergens is het gras groener dan hier”, zeggen de boeren. Ze worden gesteund door Fred van Wijnen, ‘ambassadeur’ van de Krimpenerwaard en strijder voor het behoud van de kleinschalig verkavelde waard – „vanaf de twaalfde eeuw met bloed, zweet en tranen door mensenhand tot stand gebracht” en een voorbeeld van heilzaam boerenleven. Hij schreef de provincie onlangs een gloedvol bezwaarschrift: „Door de verbondenheid met de natuur en het daarmee samenhangende levensritme, is het traditionele boerenbedrijf in deze hectische wereld steeds meer een icoon van authentiek leven met gewaardeerde kenmerken als geborgenheid, beschutting en verankering.”

Het besluit is bijna drie maanden geleden gevallen. De achttien boeren strijden met hun laatste hoop. Veehouder Jan Anker noemt zichzelf „zomaar een boertje uit Gouderak” dat zich door de „tekentafelterreur” van planologen „diep gekrenkt” voelt. Ook hij moet weg. Anker: „Er is sprake van bodemdaling in de Krimpenerwaard. Daar moet iets aan gedaan worden. Meer aandacht voor natuur bijvoorbeeld. Maar waarom kunnen wij dat zelf niet? Ik hou van de natuur. Als ik een grutto hoor, gaat er iets trillen in mij. Waarom moet de overheid gronden opkopen om natuur te maken? Er waart een gekte door dit land. Het lijkt de oude Sovjet-Unie wel, waar boerenland werd geconfisqueerd voor staatsbedrijven.”

Zuid-Holland wil ruim 2.400 hectare ‘nieuwe natuur’ aanleggen in de Krimpenerwaard. Die natuur maakt deel uit van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS), het snoer van aaneengesloten natuurgebieden dat in 2018 moet zijn voltooid. De EHS zal 728.500 hectare beslaan. Daarvan ontbreekt nog 80.000 hectare. De provincies moeten daarvoor zorgen. Over de manier waarop is discussie ontstaan. Enkele jaren geleden was afgesproken dat 37.000 hectare zou worden aangekocht, meestal van boeren. De rest moet komen van particulieren. Maar naarmate de operatie vordert, blijkt het moeilijker de laatste stukjes boerenland te kopen. De grond is duur geworden. Boeren zijn minder snel bereid om te vertrekken, omdat de voedselproductie lucratiever is geworden. Minister Verburg (LNV, CDA) wil nu minder grond aankopen en de realisatie van natuur deels overlaten aan boeren zelf. Een meerderheid in de Tweede Kamer heeft daar begrip voor.

Een groeiend aantal politici trekt in het algemeen het nut van ‘nieuwe natuur’ openlijk in twijfel. De Tweede Kamer kreeg vorige maand een petitie van het Comité Nieuwe Natuur? Nee!, een onlangs opgerichte federatie van lokale en regionale actiegroepen. Voorzitter is jonkheer Coert van Beijma thoe Kingma uit het Overijsselse Ambt Delden. „Nieuwe natuur aanleggen is een mode”, zegt hij. „Overal in Nederland wordt vruchtbare grond aan de landbouw onttrokken. Onbegrijpelijk. Er is juist alle reden uiterst voorzichtig te zijn. We hebben te maken met mondiale voedselschaarste. De klimaatverandering maakt minder gronden geschikt voor landbouw. Er liggen claims voor biobrandstoffen. In deze situatie worden in Nederland de boeren weggejaagd. We laten de rest van de wereld honger lijden om hier wat meer planten en dieren te krijgen. Het is te gek om los te lopen. Voedsel, zeg ik, is belangrijker dan biodiversiteit.”

En als er dan toch per se nieuwe natuur moet komen, dan ligt die volgens de boeren in Gouderak op de verkeerde plaats. Juist in het laag gelegen noordelijk deel van de Krimpenerwaard zal het waterpeil worden verhoogd. „Je reinste kolder”, aldus boer Anker. De voor de natuur wenselijke ‘vernatting’ zal mislukken, omdat het water onder de weilanden al jaren wegsijpelt naar de veel lager gelegen Zuidplaspolder. Dus als men zonodig natuur wil, redeneert Anker, doe het dan in het midden van de Krimpenerwaard, of ergens waar niet een halve dorpsgemeenschap „wordt vernietigd”.

Het plan is onder meer gebaseerd op onderzoek van bureau Alterra van Wageningen Universiteit. Adviseur waterbeheer Cees Kwakernaak van Alterra: „De boeren hebben gelijk dat een deel van het grondwater onder de Hollandse IJssel wegloopt. Daarom zou je in de Zuidplaspolder dat water moeten tegenhouden. Maar de boeren hebben geen gelijk als ze zeggen dat daardoor de aanleg van nieuwe natuur onmogelijk is. Niet al het water sijpelt weg.”

Zuid-Holland zet de operatie in de Krimpenerwaard intussen door. „Wij zijn verplicht ons aandeel te leveren aan de Ecologische Hoofdstructuur”, zegt een woordvoerder. „We hebben de agrarische functie veranderd in een natuurfunctie, zodat we desnoods kunnen onteigenen. De boeren halen nu allerlei argumenten van stal, zoals de voedselschaarste, maar in feite willen ze gewoon meer geld als ze worden uitgekocht. Terwijl we toch werken op basis van een volledige schadeloosstelling. Boeren gaan er nooit op achteruit.”

Melkveehouder Edwin de Leede heeft zijn bedrijf verkocht. De 33-jarige boer heeft altijd in Gouderak gewoond en gewerkt, maar vertrekt nu met vrouw en drie kinderen naar Friesland. De Leede: „We waren al langer op zoek naar iets anders. We zitten hier tegen een nieuwbouwwijk aan. We konden niet uitbreiden. De schadeloosstelling bood ons een kans. We gaan er op vooruit. Dat komt ook doordat onze gebouwen als woonhuizen kunnen worden verkocht. Ze vallen binnen de contour waar de gemeente mag bouwen.” Heeft hij begrip voor de boeren die strijden voor behoud? „Daar heb ik alle begrip voor”, zegt hij. „Het slaat nergens op dat alle boeren weg moeten om natuur te maken. Boerenland is toch ook natuur?”

De gemeenteraad van Ouderkerk aan den IJssel, waar het dorp Gouderak onder valt, heeft donderdag zijn medewerking aan de plannen opgeschort.