Fatboy, toch niet ‘The Original’

Ze zijn te zien in heel wat Nederlandse huishoudens en loungecafés, een zitzak in de vorm van een groot hoofdkussen. Over het ontwerp woedt een juridisch gevecht dat voorlopig nog niet voorbij is.

De Fatboy, een zitzak met het uiterlijk van een heel groot hoofdkussen, is in Nederland een hit. In heel wat huishoudens en kroegen kom je de Fatboy tegen. Met zijn afmetingen van 1,80 bij 1,40 meter en zijn felle kleuren is hij ook nauwelijks over het hoofd te zien.

De zak werd in 1998 ontworpen door de Finse designer Jukka Setälä, die zijn rechten in 2006 verkocht aan het bedrijf Fatboy the Original bv. Deze laatste maakte er vervolgens in Nederland een commercieel succes van.

En zoals dat gaat bij succesvolle producten: die worden nagemaakt. Ook de Fatboy – door de eigenaar steevast ‘The Original’ genoemd – heeft enorme last van na-apers.

Maar de jongens van Fatboy laten niet met zich sollen. Het bedrijf treedt keihard op tegen namaak. En met succes. Zo bepaalde de rechtbank van Den Bosch in juni 2007 dat het bedrijf HMG met zijn zakken Sit & Joy inbreuk maakte op de auteursrechten van de Fatboy.

In die procedure had ontwerper Setälä onder ede verklaard dat hij de bedenker van de Fatboy is: „Ik kende geen zitzakken in kussenvorm toen ik het ontwerp voor de Fatboy maakte. Zitzakken waren in 1998, toen ik de Fatboy ontwierp, uit de mode”, aldus Setälä.

En een paar maanden later was het weer raak: toen verbood de rechter van de rechtbank in Haarlem de Fatboy-look-alike ‘Lounge Pillow’ van het bedrijf QDesign. De rechter liet zich in deze uitspraak vooral leiden door de feitelijke constateringen in de Bossche zaak van juni 2007: Setälä was onmiskenbaar de geestelijke vader van de Fatboy en de Fin had zijn rechten keurig overgedragen aan het bedrijf Fatboy.

In juni van dit jaar leek het dan ook weer een inkoppertje te worden, die nieuwe rechtszaak van Fatboy tegen Sitting Bull en Zet, twee bedrijven die zitzakken op de markt brengen die enige gelijkenis vertonen met de Fatboy. Bovendien, de zaak diende weer in Den Bosch en daar hadden ze een jaar geleden de Fatboy al op alle fronten gelijk gegeven.

Maar dat pakte toch anders uit. Zelden heb ik een rechter de eisende partij in een auteursrechtconflict zo de oren zien wassen. Tijdens de zitting kwamen de advocaten van Sitting Bull en Zet op de proppen met het designtijdschrift Frame uit 1997. Daarin stond een foto van de Airbag, een zitzak die was ontworpen door een andere Fin, een zeker Ikka Suppanen. Toevallig genoeg had die Suppanen samen met Setälä op de kunstacademie in Helsinki gezeten! En wat bleek: een tekening waarvan Setälä onder ede had verklaard dat het zijn eerste schets van de Fatboy uit 1998 was, paste één op één op de foto van de Airbag uit 1997!

Dus die Setälä heeft ons hier in Den Bosch een jaar geleden gewoon voor het lapje gehouden, zal de rechter gedacht hebben. In zijn vonnis van 17 juni 2008 leest de rechter Fatboy en Setälä dan ook in ongekend stevige taal de les. „Het over elkaar leggen van de schets van Setälä op de foto van de Airbag maakt pijnlijk duidelijk dat de karakteristieke belijning van de Airbag precies onder de schets van Setälä valt. Klaarblijkelijk heeft Setälä deze schets vervaardigd door simpelweg overtrekken van de foto van Suppanens werk”, aldus de rechter. „Het lijkt er op dat Setälä met zijn verklaring onwaarheid heeft gesproken en de rechtbank heeft misleid.”

Sterker nog, de rechter verdenkt Setälä en Fatboy er zelfs van dat die zaak uit 2007 gewoon een opzetje was. Er was al een deal tussen de strijdende partijen en dat vonnis is gewoon uitgelokt om een voor Fatboy gunstig precedent te scheppen, zo meent de rechter.

Voorlopig dus geen auteursrechtbescherming voor de Fatboy, want auteursrechten zijn er alleen voor de echte ontwerper. Maar de zaak is nog niet klaar. In de Telegraaf laat Fatboy al weten de uitspraak ‘onzinnig’ te vinden. Het bedrijf gaat ‘zeker in beroep’.

Dat kan nog interessant worden, want tijdens de rechtszaak werd ook duidelijk dat Fatboy inmiddels de rechten op de overgetrokken Airbag van Suppanen heeft opgekocht. Wordt dus vervolgd.