Campingbaisse op beurs

Nieuwsanalyse

Door paniek in de VS en Europa over problemen bij de hypotheekverstrekkers belandt de kredietcrisis in een nieuwe fase.

Helderder kan het verschil niet worden weergegeven. Terwijl in de Verenigde Straten de klanten van hypotheek- en spaarbank IndyMac in de rij stonden om hun geld op te nemen, verstuurde de Belgisch-Nederlandsche bank-verzekeraar Fortis een persbericht. Boodschap: er is geen extra geld meer nodig, de problemen die we hadden worden opgelost. En in een mondelinge toelichting maakte de bank korte metten met geruchten in de financiële wereld over een bank run op Fortis-filialen: „Volgens onze gegevens klopt dat niet.”

Paniekopnames of niet, financiële instellingen hebben het wereldwijd zwaar. In de VS staan negentig kleine regionale banken op een lijst van toezichthouder FDIC omdat ze dreigen om te vallen. En in de rest van de wereld dalen de koersen van financiële instellingen dagelijks met vele procenten tegelijk. Slecht nieuws over de Amerikaanse economie, aanhoudende problemen bij de grootste hypotheekverstrekkers daar en paniek in Europa zorgen voor een opleving van de kredietcrisis. In plaats van een campinghausse is sprake van een campingbaisse.

Maar wat is er eigenlijk aan de hand? Kunnen de problemen in Amerika overslaan op Europa en Azië? Vooralsnog lijkt dat onwaarschijnlijk. De problemen waar Amerikaanse banken mee kampen zijn van een andere orde dan die van hun Europese collega’s. Maar helemaal zonder risico is de dagelijkse verdamping van miljarden aan waarde niet.

Met het ineenstorten van IndyMac en de noodhulp aan hypotheekgiganten Fannie Mae en Freddie Mac lijkt de subprime-crisis op het oog weer terug te zijn waar hij begon: de Amerikaanse huizenmarkt. Maar schijn bedriegt. Het échte probleem is dat Fannie Mae en Freddie Mac, samen goed voor 5.300 miljard dollar (3.300 miljard euro) aan uitstaande hypotheken, het risico lopen die schuldenlast niet meer gedekt te krijgen. Investeerders zijn dankzij het slechte financiële klimaat steeds minder bereid die schulden te herfinancieren.

Daarmee is de kredietcrisis eerder in een nieuwe fase terecht gekomen dan terug bij af. Na de problemen op de Amerikaanse huizenmarkt en de afschrijvingen die banken wereldwijd moesten doen op hun hypotheekobligatieleningen, zijn nu de hypotheekverstrekkers in de problemen. En in hun kielzog de regionale banken.

Dat de Fed en het Amerikaanse ministerie van Financiën de hypotheekfinanciers te hulp moesten schieten, deed kleinere regionale en zakenbanken op hun grondvesten schudden. Nu de aandacht van de staat bij de hypotheekverstrekkers ligt, staan zij er alleen voor.

Vervolg Kredietcrisis: pagina 11

Problemen van banken in Europa anders dan in VS

En toen gisteren in een hoorzitting in de Amerikaanse Senaat zowel centralebankier Bernanke als minister van Financiën Paulson somber waren over de economie, was de malaise compleet. Grote Amerikaanse banken en verzekeraars daalden gisteren tussen de 3 en 8 procent. Ongekende schommelingen binnen een dag. Ook in Europa was de trend neerwaarts, met als uitschieter Fortis, dat kortstondig bijna 20 procent van zijn waarde verloor (en later iets opkrabbelde om op een verlies van 11 procent te eindigen).

Het probleem dat de Europese banken hebben is echter niet te vergelijken met dat van hun Amerikaanse collega’s. In Europa hebben banken vooralsnog ‘slechts’ last van balansproblemen, zoals Fortis drie weken terug bekendmaakte. Ook ernstig, maar op te lossen door nieuw kapitaal aan te trekken.

Die balansproblemen zijn veroorzaakt door de eerdere fases van de kredietcrisis. Banken wisten van elkaar niet meer hoeveel risico’s ze liepen door het ineenstorten van de Amerikaanse huizenmarkt. De op Amerikaanse hypotheken gebaseerde obligaties, die onverhandelbaar waren geworden, moesten zwaar worden afgewaardeerd en soms werd er zelfs al verlies op genomen. Dat trok de balans van de banken uit het lood. De schulden die ze waren aangegaan werden door steeds minder beleggingen afgedekt. Omdat banken elkaar niet meer vertrouwden, konden ze ook niet bij elkaar aankloppen om geld te lenen.

Fortis – dat daarbij door de overname van delen van ABN Amro voor 24 miljard euro, topzwaar geworden was – kondigde drie weken geleden aan het balansprobleem te willen bestrijden met een aandelenmissie van 1,5 miljard euro. Die was onderdeel van een pakket maatregelen waarmee 8,3 miljard euro opgehaald moest worden. De woedende reactie van aandeelhouders kostte topman Votron dit weekeinde de kop.

De koersdaling gisteren leek in eerste instantie veroorzaakt te worden door een aangekondigd onderzoek van de AFM naar de gang van zaken bij Fortis. Maar er leven bredere zorgen over de balansproblemen bij Europese banken. De aanhoudende stroom afschrijvingen en verliezen als gevolg van de eerdere fase in de kredietcrisis eisen hun tol. Niet voor niets vallen steeds meer banken voor het aantrekken van kapitaal terug op oude vertrouwde spaarders: er is inmiddels een heuse prijzenslag in spaarrentes.

Beleggers vrezen dat ook andere financiële instellingen op korte termijn onorthodoxe maatregelen, zoals aandelenemissies, zullen moeten nemen om uit de problemen te blijven. Emissies zijn slecht voor de koers en beleggers anticiperen daar nu al volop op.

Op zich hoeven balansproblemen niet direct te leiden tot een risico voor het voortbestaan van de bank. Alles staat of valt echter met het kernwoord waar de hele financiële wereld van afhankelijk is: vertrouwen.

Het vertrouwen tussen banken onderling is door de crisis al verdwenen. Als ook het vertrouwen van de klanten verdwijnt, zo bleek onder meer bij Bear Stearns, Northern Rock en recent IndyMac, gaat het echt mis. Zo ver is het niet bij Fortis en zijn Europese branchegenoten. Nog niet althans.