Waarom Dubai? Kom naar Javaherdeh!

Iran verandert snel van een agrarische in een stedelijke maatschappij. Dorpen lopen leeg. Maar het dorp Javaherdeh vecht terug, wil nieuwkomers. Alleen veranderen die wel het karakter.

Shi’itische geestelijke Saleh Moussavi-Jannati (38) staat op de veranda van zijn moskee in het dorpje Javaherdeh, ‘juwelendorp’ in het Nederlands.

Voor hem, in een groene vallei hoog op de flanken van het Alborzgebergte aan de Kaspische zee, vormen circa 4.000 huisjes met 10.000 inwoners het einde van de lange weg omhoog vanuit het dal.

Daar beneden ontneemt een wolkendek het zicht op de zee, boven steken de kale bergtoppen af tegen de blauwe lucht. In Javaherdeh woont men in een groen paradijs met bomen en beekjes. Vogeltjes tjilpen, een zomerbries waait over de groene begraafplaats naast de moskee. „Sinds vorig jaar hebben we een paar verharde wegen, elektriciteit en telefoon”, zegt de geestelijke, terwijl kinderen tussen de grafstenen spelen die soms schots en scheef uit de grond steken. De ontwikkeling van Javaherdeh moet doorgaan. Stilstand is achteruitgang, zegt hij. „Het zou het beste zijn als het hele dorp glasvezel krijgt voor supersnel internet”, zegt hij serieus.

Al twaalf jaar is hij de vrijdagimam van het dorp. Hij nam die taak over van zijn schoonvader, die verderop in een kleine schrijn begraven ligt. „Tot in Mekka kennen de mensen Javaherdeh”, zegt Moussavi-Jannati. „We hebben bezoekers vanuit de hele wereld.”

En bezoekers, daar zijn de geestelijke en de dorpelingen op gebrand. Niet alleen omdat gastvrijheid belangrijk is in Iran, maar vooral omdat de bezoekers aan Javaherdeh voorkomen dat het dorp, ondanks al het natuurschoon, langzaam leegloopt.

In vakanties en in het weekend rijden toeristen, stadsmensen uit Teheran en zelfs buitenlanders de lange kronkelweg omhoog naar het dorp. Onderweg stoppen ze bij watervallen, maken een kababje klaar aan de randen van het woud of nemen een duik in een beek, om vervolgens in Javaherdeh een appartement te huren om de nacht door te brengen.

„Veel families verdienen hier hun geld door hun huizen gedeeltelijk te verhuren. Dat is goed, want dan hoeven ze niet naar de stad te verhuizen”, vindt de geestelijke.

Onderweg omhoog treffen de toeristen spandoeken aan die Iraniërs moeten aanmoedigen om hun geld in het gebied te investeren. Waarom Dubai? Javaherdeh!, staat erop te lezen. De afgelopen jaren hebben veel Iraniërs appartementen in het emiraat Dubai gekocht, maar waarom geen land of woning in Javaherdeh kopen, zo is het advies.

Hoe meer buitenstaanders, hoe meer levensvatbaarheid van het dorp, zo redeneren veel inwoners van Javaherdeh. Veel andere dorpjes in het gebied rond de Kaspische zee lopen leeg, voorzieningen verdwijnen langzaam en mensen trekken weg naar de stad.

Zoals overal ter wereld verandert Iran van een agrarische maatschappij in een stedelijke. Sinds tien jaar wonen er in Iran officieel meer mensen in steden dan op het platteland. Teheran, een metropool van 12 miljoen mensen, wordt steeds drukker. In 1979, het jaar van de Iraanse revolutie, woonden er 4 miljoen mensen in de hoofdstad.

Rond de Kaspische zee heerst een ander klimaat dan elders in het land, waardoor er veel regen valt en dichte bossen worden afgewisseld door rijst- en theeplantages. De dorpen zijn vaak lastig te bereiken, banen zijn er niet en kinderen moeten naar steden, willen ze meer dan alleen een schooldiploma behalen.

Maar Javaherdeh vecht terug, al betekent dat wel dat niet alles hetzelfde kan blijven. „We zijn momenteel bezig met een skipiste, zodat we ook in de winter toeristen krijgen”, zeg burgemeester Mazaher Azizi. In zijn kantoortje ontvangt hij dorpelingen met problemen, de één wil een geldlening, de ander een elektriciteitsaansluiting voor zijn nieuw gebouwde huis.

„Kijk naar buiten”, zegt de burgemeester. „Die weg was vorig jaar nog een zandpad. Nu ligt er asfalt. Javaherdeh moet een nog grotere toeristentrekpleister worden”, zegt Azizi. Daarom heeft de burgemeester een ontwikkelingsplan bedacht. Er moet meer worden gebouwd in Javaherdeh, er moeten gasleidingen komen, het tweede hotel moet open en een stuk natuurgebied moet bouwgrond worden. „We gaan een speciale wijk maken waar het traditionele karakter van het dorp moet worden beschermd”, zegt hij. „Maar dat onderdeel is nog in de planningsfase.”

Vooralsnog wordt er voornamelijk chaotisch gebouwd in het dorp. Nieuwe appartementencomplexen met fel oranje puntdaken steken af tegen de groene heuvels, restaurants met gele en roze muren hebben hun deuren geopend naast traditionele houten huisjes. Smaken verschillen, maar in Javaherdeh lijkt alles te kunnen.

„De prijzen van land en huizen zijn omhooggeschoten”, zegt Mahmoud Taheri-Nejad, een lokale makelaar. Zoals in Iran gebruikelijk voor iemand in het onroerend goed, heeft Taheri-Nejad een kaal kantoor, een telefoon en een dikke bos sleutels. „Het dorp is geweldig veranderd, een paar jaar geleden liepen de koeien en de geiten hier door de straat, nu rijden er luxe auto’s en worden er villa’s gebouwd”, zegt hij.

Dan gaat de telefoon. Het is een vrouw uit Teheran die voor 25 miljoen toman (17.500 euro) een huis en een stuk land wil kopen. Dat kan ze wel vergeten, zegt de makelaar. Het eerste pandje begint pas rond de 45 miljoen (31.500 euro). Maar wellicht kunnen we er 2 miljoen (1.400 euro) vanaf halen, zegt hij. „Het spijt me, waar veel vraag is, gaat de prijs omhoog.”

Taheri-Nejad is geboren en getogen in Javaherdeh. De makelaar vindt het jammer dat het karakter van het dorp verandert, de stedelingen gaan anders met elkaar om. „Als er iemand uit Rasht is, een ander uit Teheran en een derde uit Isfahan, dan is er minder samenhang dan als er alleen maar dorpelingen zijn”, legt hij uit.

De komst van de dagjesmensen en vakantiehuisjeskopers heeft de prijs omhooggedreven, prettig voor land- en huiseigenaren, maar de lokale jeugd kan het zich niet meer veroorloven om een nieuwe woning in het dorp te kopen.

„Feitelijk moet je in de stad je geld verdienen om hier in het dorp te kunnen leven”, zegt Taheri-Nejad. De natuurpracht van Javaherdeh is moeilijk te bereiken, daardoor is alles duurder, legt hij uit. „Bouwmaterialen kosten meer, want het moet allemaal de berg op worden gebracht”, zegt hij. „Dat geldt ook voor eten en andere zaken.”

Dit jaar besloot de gouverneur van de provincie dat het afgelopen moest zijn met het loslopende vee rond het dorp. Veel jongeren verdienden hun geld als herder van schapen en koeien. Maar omdat er te weinig landbouwgrond rond het dorp was, zijn er duizenden beesten afgeslacht. Momenteel zijn er 9 slagerijen in het dorp.

„We hebben allemaal vlees over dit jaar, daarom is het nu goedkoop”, zegt slager Reza Hallajian. Hij is een van de oudere inwoners van het dorp. „Maar er worden geen nieuwe koeien en schapen gefokt, dus ik vraag me af hoe dat in de toekomst moet.”

Hallajian is tevreden met de komst van de vele buitenstaanders naar het dorp. „Mijn vrienden in de andere dorpen zijn allemaal verhuisd en wonen nu in de stad. Ik ben blij dat we hier kunnen blijven.”

De groene bergflanken rondom Javaherdeh worden al duizenden jaren bewoond, de zoroastriërs, aanhangers van de voormalige staatsgodsdienst van het Perzische Rijk, hadden er verschillende vuurtempels. Het dorp heeft zijn naam aan die tijd te danken toen volgens de overlevering een prinses, Javaher genaamd, verliefd werd op een gewone jongen. Ze werd verbannen naar het dorp hoog in de bergen waar ze uiteindelijk stierf en wat naar haar werd vernoemd.

„Maar we moeten niet naar het verleden kijken”, zegt geestelijke Moussavi-Jannati. „De wereld maakt de afgelopen jaren enorme technologische sprongen. Javaherdeh kan zich niet veroorloven om stil te staan, want dan gaan de mensen weg.”

Voor de vorige afleveringen van deze zomerserie over de economie van het dorp, zie: nrc.nl/economie